ایکس‌باکس با اختلاف در حال باختن در رقابت کنسول‌هاست؛ این بخشی از چرخش بزرگ مایکروسافت در دنیای گیمینگ است
ایکس‌باکسِ مایکروسافت سالی پرآشوب را پشت سر گذاشته است.
موجی از تعدیل نیرو، افزایش قیمت‌ها و تعطیلی استودیوهای بازی‌سازی باعث شده بسیاری — نه برای اولین بار — اعلام کنند که «ایکس‌باکس مرده است».
به گزارش توسعه برند؛ لورا فرایر، تهیه‌کننده اجرایی سابق Microsoft Game Studios، در ماه ژوئن گفته بود این شرکت ظاهراً «یا هیچ تمایلی به عرضه سخت‌افزار ندارد، یا اساساً دیگر قادر به انجام این کار نیست».
مایک ایبارا، مدیر سابق مایکروسافت و رئیس پیشین Blizzard Entertainment نیز در پستی در شبکه X (که بعداً حذف شد) استراتژی «گیج‌کننده» ایکس‌باکس را به‌شدت مورد انتقاد قرار داد و هشدار داد این برند ممکن است به «مرگی با هزار زخم کوچک» دچار شود.
بر اساس گزارش مالی سه‌ماهه اول سال مالی ۲۰۲۶ مایکروسافت، درآمد کلی بخش بازی این شرکت نسبت به سال قبل ۲ درصد کاهش یافته و فروش سخت‌افزار ایکس‌باکس با افت ۲۹ درصدی روبه‌رو شده است.
در سطحی گسترده‌تر، کل صنعت کنسول با رکودی جدی مواجه است. طبق گزارش مؤسسه تحقیقاتی Circana، هزینه‌کرد برای خرید سخت‌افزار در ماه نوامبر — که معمولاً یکی از شلوغ‌ترین ماه‌های خرید است — نسبت به سال قبل ۲۷ درصد کاهش داشته است.
به گزارش IGN و با استناد به داده‌های Circana، این بدترین نوامبر صنعت کنسول در بیش از دو دهه گذشته بوده است.
فروش ترکیبی Nintendo Switch و Switch 2 بیش از ۱۰ درصد کاهش یافته و فروش PlayStation 5 نیز بیش از ۴۰ درصد افت کرده است. با این حال، بیشترین ضربه به Xbox Series وارد شده؛ به‌طوری که فروش آن ۷۰ درصد سقوط کرده است.
در رقابت فروش کنسول‌ها، ایکس‌باکس امسال حتی به گرد پای رهبران بازار هم نرسیده است.
نینتندو اعلام کرده کنسول Switch 2 از زمان عرضه در ماه ژوئن تاکنون ۱۰.۳۶ میلیون دستگاه فروش داشته است. سونی نیز طبق آخرین گزارش مالی خود، فروش ۹.۲ میلیون دستگاه PS5 را در سال ۲۰۲۵ ثبت کرده است.
در مقابل، فروش Xbox Series S و Series X تنها حدود ۱.۷ میلیون دستگاه برآورد شده؛ رقمی که حتی از فروش کنسول قدیمی Nintendo Switch (عرضه‌شده در سال ۲۰۱۷) که امسال تاکنون ۳.۴ میلیون دستگاه فروش داشته، کمتر است. این آمار توسط وب‌سایت ردیابی فروش بازی‌ها VGChartz تخمین زده شده است.
مایکروسافت از اظهارنظر درباره آمار فروش ایکس‌باکس خودداری کرده است. این شرکت از سال ۲۰۱۵ و هم‌زمان با افزایش فاصله فروش بین ایکس‌باکس و پلی‌استیشن، گزارش رسمی تعداد کنسول‌های فروخته‌شده را متوقف کرده است.
کنسول‌های Series S، Series X و PS5 همگی نخستین بار در سال ۲۰۲۰ عرضه شدند و از آن زمان تنها به‌روزرسانی‌هایی را تجربه کرده‌اند.
در ماه نوامبر، شرکت Valve با معرفی نسل جدید Steam Machine سر و صدای زیادی به پا کرد؛ کنسول-رایانه‌ای ترکیبی که قرار است سال آینده عرضه شود.
این دستگاه می‌تواند بازی‌های ویندوزی را از طریق سیستم‌عامل لینوکسی SteamOS اجرا کند؛ هم به‌عنوان کنسول خانگی و هم کامپیوتر گیمینگ، با دسترسی به هزاران عنوان موجود در کتابخانه Steam. وب‌سایت The Verge در واکنش نوشت: «Valve ایکس‌باکسی را ساخته که مایکروسافت آرزویش را دارد.»
با وجود این فشارها، مایکروسافت چندان نگران عقب ماندن در بازار کنسول نیست.
فیل اسپنسر، مدیرعامل بخش گیمینگ مایکروسافت، در سال ۲۰۲۳ گفته بود:
«ما در رقابت برای شکست دادن سونی یا نینتندو در بازار کنسول نیستیم. واقعاً برد مشخصی برای ما وجود ندارد.»
در همین راستا، مایکروسافت به چشم‌انداز اولیه بیل گیتس بازگشته است؛ تبدیل کنسول به یک مرکز سرگرمی جامع در خانه.
ساتیا نادلا، مدیرعامل مایکروسافت، اخیراً گفته مدل کسب‌وکار گیمینگ این شرکت قرار است «در همه‌جا و روی همه پلتفرم‌ها» حضور داشته باشد؛ از کنسول و تلویزیون گرفته تا موبایل. او حتی اشاره کرده نسل بعدی ایکس‌باکس ممکن است بیشتر شبیه یک رایانه شخصی عمل کند.
تمرکز تازه مایکروسافت بر بازی ابری و چندسکویی مشهود است. سرویس اشتراکی Xbox Game Pass نمونه بارز این استراتژی محسوب می‌شود.
مایکروسافت در سال ۲۰۲۴ به رکورد ۳۴ میلیون مشترک Game Pass رسید و درآمد این سرویس در یک سال مالی به حدود ۵ میلیارد دلار نزدیک شد. این شرکت اعلام کرده ساعات استفاده از بازی ابری نسبت به سال قبل ۴۵ درصد افزایش یافته است.
در کنار این تحولات، مایکروسافت طی ماه‌های اخیر دست به تعدیل گسترده نیرو، تعطیلی استودیوها و لغو پروژه‌های بزرگ زده است؛ اقداماتی که به گفته برخی تحلیلگران، در راستای فشار برای رسیدن به اهداف سودآوری بلندپروازانه انجام می‌شود.
با افزایش رقابت میان کنسول‌ها و دستگاه‌های دستی، بازار سخت‌افزار بیش از هر زمان دیگری فشرده شده است. اما ایکس‌باکس روی این فرضیه شرط بسته که آینده بازی‌ها در ابر، موبایل و تجربه‌های متصل و فراتر از سخت‌افزار سنتی رقم خواهد خورد.
در یک دهه گذشته بارها از مرگ ایکس‌باکس گفته شده است؛ اما آنچه در پیش است یا پایان کامل این برند خواهد بود، یا دگردیسی‌ای عمیق که معنای ایکس‌باکس را برای همیشه تغییر می‌دهد.
