افزایش نقش «اوپک گازی» در معادلات انرژی جهان
هشتمین نشست سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز که به اوپک گازی هم معروف است درحالی با حضور رئیس‌جمهور ایران درمسکو برگزار شد که خاورمیانه به عنوان قطب انرژی جهان در یکی از حساس‌ترین و سرنوشت‌سازترین دوره‌های خود به سر می برد.
به گزارش خبرنگار اقتصادی اطلاعات، تحولات ایجادشده در خلیج‌فارس و تنگه‌هرمز بخاطر تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران،معادلات بازار جهانی انرژی و از جمله گاز را تغییر داده ودراین میان، نقش مجمع کشورهای صادرکننده گاز که به اوپک گازی هم معروف است، چه از لحاظ منطقه ای و چه از نظر جهانی اهمیت بیشتری یافته است.
مجمع کشورهای صادرکننده گاز یا اوپک گازی که به اختصار GECF نامیده می‌شود، مهم‌ترین سازمان بین‌المللی در حوزه گاز طبیعی است که کشورهای دارای بزرگ‌ترین ذخایر و صادرات گاز جهان را گرد هم آورده است. این مجمع توسط ایران، روسیه، قطر و تعدادی از دیگر کشورهای صادرکنندهٔ گاز، در ۲۳ دسامبر ۲۰۰۸ تأسیس شد.
در سال ۱۳۷۹، پیشنهاد تشکیل مجمع کشورهای صادرکننده گاز از سوی ایران ارائه و یک سال بعد، نخستین نشست وزیران کشورهای تولیدکننده گاز در تهران برگزار شد.
اکنون اعضای مجمع کشورهای صادرکننده گاز شامل ایران، روسیه، گینه استوایی، قطر، امارات متحده عربی، ونزوئلا، نیجریه، مصر، الجزایر، بولیوی و ترینیداد و توباگو هستند.
نقش تعیین کننده در معادلات انرژی جهان
برای درک تاثیر مجمع کشورهای صادرکننده گاز بر معادلات انرژی جهان باید به برخی آمارها توجه کرد؛ کشورهای عضو آن درمجموع حدود ۷۰ درصد ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی جهان، ۳۸ درصد تولید تجاری گاز و ۴۲ درصد صادرات گاز جهان را در اختیار دارند. سهم این کشورها از صادرات گاز طبیعی مایع‌شده نیز حدود ۴۷ درصد برآورد شده است.
دراین میان، ایران با برخورداری از حدود ۳۴ تریلیون مترمکعب ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی، پس از روسیه دومین دارنده بزرگ ذخایر گاز جهان به شمار می‌رود.قطر هم با حدود ۲۳ تریلیون و ۸۰۰ میلیارد مترمکعب ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی و صادرات ۱۰۷ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی مایع‌شده در سال ۲۰۲۴، از بازیگران مهم بازارهای گاز به شمار می‌رود. پس جمع بازیگران بزرگ بازار جهانی گاز در اوپک گازی جمع است و این جمع می‌تواند سرچشمه هر تحول تازه‌ای در معادلات بازار انرژی جهان ونقش روزافزون گاز در آن باشد.
در کناراین باید توجه داشت تقاضای جهانی گاز طبیعی تا سال ۲۰۵۵ با ۳۱ درصد افزایش به بیش از ۵۴۰۰ میلیارد مترمکعب افزایش می‌یابد و سهم آن در ترکیب انرژی جهان از حدود ۲۳ درصد به ۲۶ درصد می‌رسد وافزایش تقاضای انرژی گاز در اقتصادی های نوظهور ممکن است این سهم را به ۳۰ درصد برساند.
بدین‌ترتیب، هشتمین نشست وزارتی این مجمع که دیروز با حضور سرپرست وزارت نفت در مسکو برگزار شد و همچنین، نشست سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) که امروز با حضور دکتر مسعود پزشکیان برگزار می‌شود، با توجه به تحولات جاری خلیج فارس و تنگه هرمز و سطح قیمت‌های انرژی، اهمیتی دو چندان یافته است.
امنیت انرژی جهان در گرو احترام به حاکمیت کشورها
در این باره، حمید بورد، سرپرست وزارت نفت دیروز در سخنانی در نشست وزارتی مجمع در مسکو با تأکید بر پیوند ناگسستنی امنیت انرژی با صلح، ثبات منطقه‌ای، امنیت زیرساخت‌های حیاتی و احترام به حاکمیت ملی کشورها، گفت: مداخله‌ها و اقدام‌های نظامی آمریکا و تحریم‌های یک‌جانبه اقتصادی، افزون بر آسیب به منافع مشروع ملت ایران، بر امنیت سرمایه‌گذاری و قابلیت پیش‌بینی بازارهای جهانی انرژی تأثیر منفی گذاشته است.
وی با اشاره به بیست‌وپنجمین سالروز تأسیس مجمع کشورهای صادرکننده گاز تأکید کرد: نظام جهانی انرژی در یکی از پیچیده‌ترین دوره‌های تحولات ژئوپلیتیک، اقتصادی و فناورانه قرار دارد.
بورد تصریح کرد: بحران انرژی اخیر ناشی از جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ملت ایران، بار دیگر نشان داد که امنیت انرژی، مفهومی فقط اقتصادی یا فنی نیست، بلکه پیوندی ناگسستنی با صلح، ثبات منطقه‌ای، امنیت زیرساخت‌های حیاتی و احترام به حاکمیت ملی کشورها دارد.
وی ادامه داد: تجربه اخیر نشان داد که نتیجه چنین تجاوزهایی می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای منطقه داشته باشد و امنیت عرضه انرژی و رشد و توسعه اقتصادی را در مقیاس جهانی تحت‌تأثیر قرار دهد.
سرپرست وزارت نفت با اشاره به پیامدهای مداخله و اقدام‌های نظامی آمریکا در مناطق مختلف ازجمله خلیج فارس و تحریم‌های یک‌جانبه اقتصادی تأکید کرد: این اقدام‌ها افزون‌بر هدف قراردادن حقوق و منافع مشروع ملت ایران، بر فضای اعتماد، امنیت سرمایه‌گذاری و قابلیت پیش‌بینی بازارهای جهانی انرژی نیز تأثیر منفی گذاشته است.
بورد افزود: جمهوری اسلامی ایران معتقد است که امنیت انرژی جهان بدون امنیت تولیدکنندگان انرژی، احترام به حاکمیت ملی آن‌ها، سرمایه‌گذاری پایدار و همکاری مؤثر بین‌المللی محقق نخواهد شد.
وی با بیان اینکه مجمع کشورهای صادرکننده گاز که در سال ۲۰۰۱ در تهران پایه‌گذاری شد، اکنون در آستانه ورود به مرحله تازه‌ای از حیات نهادی خود قرار دارد، تصریح کرد: تحولات شتابان جهان ایجاب می‌کند که در کنار حفظ اصول بنیادی مجمع، اولویت‌ها، ابزارها و سازوکارهای همکاری خود را متناسب با شرایط جدید بازآرایی کنیم.
وی انعطاف‌پذیری در برابر بحران‌های جهانی انرژی، تقویت جایگاه راهبردی گاز طبیعی در آینده انرژی جهان و گسترش همکاری‌های سرمایه‌گذاری، مدیریتی و فناورانه را از اولویت‌های راهبردی جمهوری اسلامی ایران برای مبنای این تحول دانست.
بورد با تأکید بر اینکه مجمع کشورهای صادرکننده گاز باید توانایی خود را برای شناسایی زودهنگام مخاطرات، تحلیل سناریوهای بحرانی و ارائه پاسخ‌های هماهنگ تقویت کند، ادامه داد: به این منظور، لازم است موضوع بازنگری در راهبرد بلندمدت مجمع با تأکید بر تقویت زنجیره ارزش گاز طبیعی در دستورکار قرار گیرد.
وی با بیان اینکه پیشنهاد می‌کنیم دبیرخانه مجمع با مشارکت اعضا، امکان «تدوین نقشه راه ارتقای سهم گاز طبیعی در ترکیب انرژی جهان» با هدف بلندپروازانه دستیابی به «سهم ۳۰ درصدی» را بررسی کند، گفت: چنین نقشه راهی باید مبتنی بر مطالعات اقتصادی، ارزیابی تقاضای بلندمدت، الزام‌های سرمایه‌گذاری و ملاحظات محیط زیستی باشد.
به گفته بورد، همکاری کشورهای عضو می‌تواند بر سه حوزه مشخص متمرکز شود: نخست، بررسی سازوکارهای مشترک تأمین مالی و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های گازی، با استفاده از ظرفیت نهادهای مالی ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی، دوم، توسعه همکاری‌های فناورانه، انتقال دانش فنی، آموزش سرمایه انسانی متخصص و اجرای پروژه‌های مشترک در بخش‌های بالادستی، میان‌دستی و پایین‌دستی، که ایران در این زمینه از تجارب زیادی برخوردار است و سوم، تقویت گفت‌وگوی ساختاریافته میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان، با هدف افزایش امنیت تقاضا، کاهش مخاطرات سرمایه‌گذاری و ایجاد تعادل پایدار میان منافع عرضه‌کنندگان و مصرف‌کنندگان.
امنیت انرژی جهان
همچنین، سید علی‌محمد موسوی، معاون امور بین‌الملل و بازرگانی وزارت نفت و نماینده ایران در مجامع انرژی درباره اهمیت اجلاس هشتم جی‌اف‌سی به شانا گفت: هشتمین نشست سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز در مقطعی حساس از تحولات نظام بین‌المللی انرژی برگزار می‌شود. طی سال‌های اخیر، بازار جهانی گاز طبیعی تحت‌تأثیر مجموعه‌ای از عوامل ژئوپلیتیک، اقتصادی، فناورانه و محیط زیستی، با تغییرات قابل توجهی روبه‌رو شده است.
وی ادامه داد: تغییر الگوهای تجارت بین‌المللی گاز، توسعه زیرساخت‌های گاز طبیعی مایع‌شده (ال‌ان‌جی)، افزایش اهمیت امنیت عرضه و تقاضا، تشدید رقابت برای جذب سرمایه و همچنین ضرورت پاسخ‌گویی به نیازهای رو به رشد انرژی در اقتصادهای نوظهور، از تحولاتی هستند که اهمیت گفت‌وگو و هماهنگی میان کشورهای تولیدکننده و صادرکننده گاز را بیش از گذشته آشکار ساخته‌اند.
موسوی افزود: در چنین شرایطی، نشست سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز فرصتی ارزشمند برای تبادل دیدگاه در عالی‌ترین سطح سیاسی، ارزیابی روندهای بلندمدت بازار و تقویت رویکردهای مشترک در قبال مسائل راهبردی صنعت گازطبیعی فراهم می‌کند.
همچنین، احسان تقوی‌نژاد، مدیرکل امور اوپک وزارت نفت هم بااشاره به نقش اجلاس هشتم جی اف سی در تبیین مواضع اصولی ایران درباره علل واقعی تنش های اخیر در خلیج فارس وتنگه هرمز،گفت: یکی از پیام‌های مهم جمهوری اسلامی ایران در نشست مسکو، ضرورت ایجاد توازن میان اهداف امنیت انرژی، توسعه اقتصادی و ملاحظات محیط زیستی خواهد بود. براین اساس، ایران معتقد است کشورهای تولیدکننده گاز باید امکان دسترسی عادلانه به منابع مالی، فناوری‌های پیشرفته و بازارهای مصرف را داشته باشند و موانع سیاسی و محدودیت‌های یک‌جانبه نباید مانع توسعه ظرفیت‌های تولید و صادرات گاز طبیعی شوند.
وی افزود: به علاوه باید توجه کرد ایران به پشتوانه ذخایر عظیم گاز طبیعی، موقعیت ممتاز جغرافیایی، شبکه گسترده انتقال گاز، تجربه طولانی در توسعه و بهره‌برداری از میدان‌های گازی و برخورداری از ظرفیت‌های فنی و مهندسی، توانمندی‌های قابل توجهی برای گسترش همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی دارد و لذا امنیت پایدار تولید و عرضه گاز از خلیج‌فارس بدون مشارکت راهبردی ایران ممکن نیست.
