تصاویر موجودات عجیب در سواحل قشم | سالپ ها آلودگی نفتی خلیج فارس را پاک کردند؟
به تازگی تصاویری از موجودی شفاف و ژلاتینی شبیه عروس دریایی در آبهای قشم در فضای مجازی دست به دست میشود. برخی کاربران مدعی هستند این آبزی که «سالپ» نام دارد، آلودگی نفتی خلیج فارس را از بین برده و طبیعت، اکوسیستم خود را بازسازی کرده است. اما این ادعا چقدر با واقعیتای علمی سازگار است؟
همشهریآنلاین – مجیدجباری: یک دکترای محیط زیست و دانشیار گروه محیط زیست دانشگاه آزاد بندرعباس با اشاره به موضوعی که در فضای مجازی وایرال شده است، گفت: در بحث مقابله با آلودگیهای نفتی باید میان «جذب فیزیکی» آلایندهها و «زیست پالایی» تفاوت قائل شد.
دکتر صابر قاسمی در گفتوگو با همشهریآنلاین توضیح داد: برخی مواد مانند پر پرندگان، موی انسان یا موی حیوانات میتوانند نفت را به صورت فیزیکی جذب کنند، اما زیست پالایی به معنای استفاده از موجودات زنده برای تجزیه و تبدیل آلایندهها به مواد کمخطرتر است.
به گفته این استاد دانشگاه، مطالعات انجام شده در خلیج فارس نشان میدهد برخی جانداران دریایی مانند دوکفهای ها و صدفها می توانند در فرآیند زیست پالایی نقش داشته باشند، اما نه به این معنا که خودشان نفت را جذب یا حذف میکنند.
قاسمی میگوید: این جانداران حجم زیادی از آب را فیلتر میکنند و با ایجاد محیطی مناسب، به تجمع و فعالیت باکتریهایی کمک میکنند که توانایی تجزیه ترکیبات نفتی را دارند. در واقع نقش اصلی را میکروارگانیسمها و باکتریهای تجزیه کننده نفت ایفا میکنند.
او به وجود گونههای مختلفی از باکتریها از جمله برخی گونههای ویبریو و میکروکوکوس در محیطهای دریایی اشاره کرد و گفت: این میکرو ارگانیسمها میتوانند در فرآیند تجزیه آلودگیهای نفتی موثر باشند.
سالپها نفت را تجزیه میکنند؟
قاسمی اما درباره ادعای مطرح شده در فضای مجازی مبنی بر نقش سالپها در پاکسازی آلودگی نفتی قشم نیز با احتیاط سخن میگوید: سالپها موجوداتی ژلاتینی و شفاف هستند که با فیلتر کردن حجم زیادی از آب، از پلانکتونها و ذرات بسیار ریز معلق تغذیه میکنند و در چرخه طبیعی دریا نقش دارند. با این حال، شواهدی در اختیار نیست که نشان دهد حضور آنها به تنهایی میتواند آلودگیهای نفتی گسترده را برطرف کند.
بحران آلودگی در تنگه هرمز | آبراه تاریخی ایران قربانی ترافیک دریایی می شود؟
این متخصص محیط زیست دریایی تاکید میکند: ممکن است برخی موجودات دریایی در فرآیندهای طبیعی پالایش آب نقش داشته باشند، اما مسئله اصلی میزان اثرگذاری آنهاست. در آلودگیهای گسترده نفتی نمی توان انتظار داشت این موجودات به تنهایی نقش تعیین کنندهای در پاکسازی محیط داشته باشند.
مهار آلودگیهای بزرگ با روشهای بزرگ
این استد دانشگاه گفت: برای مقابله با نشت های بزرگ نفتی معمولا از روشهای صنعتی و تخصصی استفاده میشود. روشهای فیزیکی مانند بومها و اسکیمرها به طور مستقیم نفت را از سطح آب جمع آوری میکنند و همچنان از مهمترین ابزارهای مقابله با آلودگیهای نفتی هستند.
او همچنین به روشهای شیمیایی مانند استفاده از مواد پراکنده ساز اشاره کرد و گفت: چنین روشهایی میتوانند از رسیدن لکههای نفتی به سواحل جلوگیری کنند. هرچند این روشها نیز پیامدهای محیط زیستی خاص خود را دارند.به گفته این استاد دانشگاه، سوزاندن کنترل شده آلودگی نفتی در محل نیز از دیگر روشهای مورد استفاده است که راندمان بالایی دارد، اما مسئله آلودگی هوا را به همراه خواهد داشت.
نقش طبیعت را نباید بزرگنمایی کرد
دکترقاسمی در پایان تاکید کرد: زیست پالایی یکی از روشهای پایدار و سازگار با محیط زیست برای کاهش آلودگیهای نفتی است، اما فرآیندی زمانبر محسوب میشود و نمی توان از مشاهده چند گونه آبزی در یک منطقه نتیجه گرفت که آلودگی نفتی برطرف شده یا اکوسیستم به طور کامل احیا شده است. در واقع حضور آبزیان در آبهای اطراف قشم میتواند یک پدیده طبیعی و نشانه فعالیتهای زیستی در اکوسیستم دریایی باشد، اما تبدیل این مشاهده به ادعای «نجات خلیج فارس» یا «پاکسازی آلودگی نفتی» پشتوانه علمی کافی ندارد و نیازمند مطالعات و دادههای دقیق محیط زیستی است.
