بازار فناوریهای شناختی ایران باید در ۱۰ سال آینده به ۶۰۰ میلیون دلار برسد
دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی گفت: برای تأمین نیازهای داخلی و حرکت به سمت صادرات، باید بازار فناوریهای شناختی ایران طی ۱۰ سال آینده به حدود ۶۰۰ میلیون دلار برسد و تعداد اعضای این زیستبوم نیز به حدود ۳۰ هزار نفر افزایش یابد.
به گزارش توسعه برند؛ عطالله پورعباسی، دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی، در رویداد «گردهمایی اکوسیستم شناختی» که در صندوق نوآوری و شکوفایی ریاست جمهوری برگزار شد، با تشریح وضعیت بازار جهانی و داخلی فناوریهای شناختی، گفت: اگر بخواهیم نیازهای تکنولوژیک کشور در حوزه علوم و فناوریهای شناختی را با فناوری داخلی تأمین کنیم و در نهایت از این بازار سهمی نیز برای صادرات داشته باشیم، باید طی ۱۰ سال آینده اندازه بازار داخلی این حوزه را به حدود ۶۰۰ میلیون دلار برسانیم.
وی ضمن گرامیداشت یاد استاد شهید دکتر خرازی، که به واقع از معماران زیستبوم شناختی هستند، اظهار کرد: هر کدام از ما که در عرصههای مختلف این حوزه فعالیت میکنیم، تأکیدات رهبر شهید را درباره اهمیت حوزه علوم شناختی و اینکه اقتدار کشورها در آینده تا حد زیادی در گرو تسلط بر حوزههای شناختی خواهد بود، هیچگاه فراموش نمیکنیم.
دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی افزود: این موضوع مسئولیت و مأموریت ما را دوچندان میکند که باید حتماً به حوزه علوم شناختی پرداخته شود؛ کما اینکه در اسناد بالادستی کشور نیز به این حوزه توجه شده است و در برنامه هفتم توسعه، یکی از حوزههای اصلی اقتدارآفرینی که قرار است تمرکز ویژهای بر آن صورت گیرد، حوزه فناوریهای عصبی، مغز و علوم شناختی است.
وی با اشاره به وضعیت بازار جهانی علوم و فناوریهای شناختی گفت: اگر نگاهی به بازار شناختی داشته باشیم، میبینیم که این بازار از سال ۲۰۲۴ با یک اندازه قابل توجه مواجه شده و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۴ به حدود ۵۳ میلیارد دلار در جهان برسد.
پورعباسی ادامه داد: نکته جالب این است که اگر از منظر نرخ رشد نیز به این بازار نگاه کنیم، پس از فناوری هوش مصنوعی، بالاترین نرخ رشد بازار مربوط به حوزه علوم و فناوریهای شناختی است و این مسئله نشاندهنده جذابیت این بازار هم از منظر گردش مالی و جذب سرمایه و هم از منظر اقتصاد و اشتغال دانشبنیان است.
وی با بیان اینکه حوزه شناختی، حوزهای نیازمند فناوری است، تصریح کرد: این حوزه یکی از بخشهای متمرکز اشتغال دانشمندان در کشور خواهد بود. خوشبختانه ما فارغالتحصیل و متخصص خوبی در این زمینه داریم و این موضوع نیز به اعتبار زحمات و همت استادان و مدیران قبلی است که این زیستبوم را به نوعی شکل دادهاند.
دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی در ادامه با ارائه تصویری از وضعیت بازار داخلی گفت: اگر به شاخصهای مختلف نگاه کنیم، در حدود سال ۲۰۲۶ با یک بازار جهانی حدود ۲۰ میلیارد دلار مواجه هستیم. با توجه به اینکه جمعیت ایران حدود یک درصد جمعیت جهان است، اگر مدل بنچمارک جمعیتی را در نظر بگیریم، طبیعتاً باید سهمی حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون دلار از این بازار داشته باشیم.
وی افزود: این در حالی است که بر اساس برآوردهای مختلف، اندازه بازار فناوریهای شناختی داخل کشور چیزی حدود ۱۴۰ میلیون دلار است که البته داروها در این برآورد لحاظ نشدهاند و عمدتاً تجهیزات و فناوریهای تحریک عصبی و سایر فناوریهای مرتبط را شامل میشود.
پورعباسی گفت: اگر همین نسبت جمعیتی را در طول ۱۰ سال آینده حفظ کنیم و همچنان سهم ایران از جمعیت جهانی حدود یک درصد باشد، اندازه بازار باید به حدود ۶۰۰ میلیون دلار برسد.
وی تأکید کرد: همین حالا که صحبت میکنیم، حتی اگر بخواهیم متناسب با نسبت جمعیتی خود در بازار جهانی سهم داشته باشیم، چنین سهمی وجود ندارد. این یعنی هنوز برای تأمین نیازهای داخلی خودمان به واردات وابسته هستیم و فناوریهای کشور به خودکفایی کامل در تأمین نیازهای داخلی نرسیدهاند؛ چه برسد به اینکه بخواهیم سرریز این فناوریها را به بازارهای صادراتی داشته باشیم.
دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی ادامه داد: بنابراین اگر بخواهیم فناوریهای داخلی نیازهای تکنولوژیک کشور را تأمین کنند و به بازار حدود ۶۰۰ میلیون دلاری برسیم، تقریباً باید اندازه این بازار را چهار برابر کنیم.
وی با اشاره به الزامات تحقق این هدف گفت: استادان مستحضر هستند که وقتی میخواهیم حجم یک بازار را چهار برابر کنیم، مقدمات و الزامات زیادی باید فراهم شود. مهمترین مسئله این است که تعداد اعضای زیستبوم باید رشد کند.
پورعباسی اظهار کرد: با نرخ رشد بازار حدود ۲۵ درصد در سال، در حال حاضر تقریباً ۱۰ هزار نفر عضو زیستبوم شناختی داریم که بخش عمده آن را پژوهشگران تشکیل میدهند. پژوهشگران این حوزه را رصد کردهایم و بیشترین سهم اعضای زیستبوم مربوط به پژوهشگرانی است که در کشور فعالیت میکنند و حمایتهای پژوهشی نهادهای مختلف نیز در این زمینه وجود داشته است.
وی افزود: در حوزه فناوران نیز حدود هزار نفر در شرکتهای دانشبنیان فعال هستند. در مجموع، به نظر میرسد چیزی حدود ۲۵۰ شرکت دانشبنیان در این حوزه وجود داشته باشد، هرچند اطلاعات کامل همه این شرکتها در اختیار ما نیست و در حال حاضر از حدود ۵۰ تا ۶۰ شرکت داده داریم و درباره تعداد دیگری نیز برآوردهایی وجود دارد.
پورعباسی با اشاره به نسبت پژوهشگران و فناوران در زیستبوم شناختی گفت: نسبت پژوهشگر به فناور حدود ۹ به یک است. برای یک زیستبوم که قرار است با یک بازار ۶۰۰ میلیون دلاری مواجه باشد، این نسبت بسیار بالاست؛ زیرا در یک بازار بالغ، این نسبت باید تقریباً سه به یک باشد.
وی ادامه داد: فناور است که ارزش افزوده ایجاد میکند و ما اگر بخواهیم به بازار ۶۰۰ میلیون دلاری برسیم، باید تعداد اعضای زیستبوم را به حدود ۳۰ هزار نفر برسانیم. در عین حال، نسبت پژوهشگر به فناور نیز باید اصلاح شود و به استاندارد حدود سه به یک نزدیک شویم.
دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی افزود: با این شرایط انتظار داریم بتوانیم حدود ۸۰۰ شرکت و شخصیت حقوقی در این حوزه داشته باشیم. اگر در نظر بگیریم که شرکتهای دانشبنیان فناور معمولاً در گروههای کوچک فعالیت میکنند و میانگین تعداد اعضای فناور هر شرکت حدود هفت تا هشت نفر باشد، برای میزبانی و ایجاد بستر فعالیت حدود ۶ هزار فناور، به حدود ۸۰۰ شرکت و شخصیت حقوقی نیاز خواهیم داشت.
وی گفت: بنابراین برای رسیدن به این اهداف، یک فاصله زمانی ۱۰ ساله داریم و باید بتوانیم در این بازه اهداف موردنظر را محقق کنیم.
پورعباسی در ادامه به مسیر مورد نیاز برای تحقق این اهداف اشاره کرد و گفت: برای رسیدن به این اهداف، هفت راهبرد اصلی باید پیگیری شود. نخستین راهبرد این است که دانش علوم شناختی را به عنوان پشتوانه فناوری توسعه دهیم.
وی افزود: ما در بسیاری از حوزهها هنوز در مرحله اتصال دانش و فناوری هستیم، بهخصوص در حوزههای نوظهور و فناوریهای جدید. یکی از کارهایی که ستاد به عنوان متولی و هماهنگکننده زیستبوم باید انجام دهد، همین توسعه دانش و ایجاد ارتباط میان دانش و فناوری است.
دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی ادامه داد: البته این اتفاقات در حال انجام است؛ بهگونهای که طی سال گذشته و امسال، بالغ بر ۵۰ میلیارد تومان حمایت پژوهشی با همکاری بنیاد ملی علم از پژوهشهای این حوزه داشتهایم.
وی تأکید کرد: ما معتقدیم اگرچه ستادهای ما، ستادهای فناوری هستند، اما باید برای توسعه دانش نیز تلاش کنند؛ چراکه دانش، پشتوانه فناوری است.
پورعباسی راهبرد دوم را بازمهندسی زیستبوم با تمرکز بر فناوری عنوان کرد و گفت: باید بتوانیم طی ۱۰ سال چیزی حدود ۲۰ هزار متخصص، فناور و پژوهشگر به این زیستبوم اضافه کنیم.
وی افزود: این هدف به معنای آن است که باید ظرفیتهای موجود را شناسایی و فعال کنیم و از همه ظرفیتها، بهخصوص ظرفیت آموزشهای مهارتی، استفاده کنیم تا بتوانیم تعداد اعضای زیستبوم را در طول ۱۰ سال افزایش دهیم.
دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی همچنین به ضرورت بهبود فضای کسبوکار دانشبنیان و توسعه ابزارهای تأمین مالی اشاره کرد و گفت: بهبود فضای کسبوکار دانشبنیان و توسعه ابزارهای تأمین مالی، از راهبردهای کلان ماست و امروز نیز در خدمت عزیزان صندوق نوآوری و شکوفایی هستیم تا ببینیم برای این دو موضوع چه اقداماتی باید انجام شود.
وی تصریح کرد: باید از همه ابزارهای تأمین مالی اکوسیستم استفاده کنیم. صندوق نوآوری و شکوفایی حمایتهای بسیار خوبی دارد و ظرفیتهای قانونی، از جمله مشوقهای مالیاتی و قوانین مرتبط با حمایت از تولید بار اول نیز باید در کنار یکدیگر قرار گیرند تا بتوانیم به هدف بازار ۶۰۰ میلیون دلاری دست پیدا کنیم.
پورعباسی با تأکید بر ضرورت انتخاب فناوریهای متناسب با شرایط کشور گفت: باید بیشتر روی فناوریهایی متمرکز شویم که با شرایط کشور و بهرهوری متناسب با نیازهای ایران هماهنگ باشند.
وی افزود: بنابراین عمده تمرکز ما باید روی فناوریهایی باشد که کمهزینه و در عین حال دارای پوشش بالا هستند. برای مثال، حوزههایی مانند نوروانفورماتیک و فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی و همچنین فناوریهای مبتنی بر تجهیزات خانگی، از جمله حوزههایی هستند که توجه به آنها اهمیت زیادی دارد.
دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی در ادامه به ضرورت توسعه زیرساختها متناسب با نیاز بازار اشاره کرد و گفت: توسعه زیرساختها باید متناسب با نیاز بازار در نظر گرفته شود.
وی اظهار کرد: در حوزه علوم شناختی حدود ۱۱۵ تا ۱۲۰ آزمایشگاه استانی و دانشگاهی داریم و علاوه بر آن، سه آزمایشگاه ملی نیز فعال هستند. خوشبختانه این ظرفیتها تاکنون بسترهای بسیار خوبی برای استفاده از فناوری فراهم کردهاند، اما با توجه به بازاری که پیشبینی میکنیم، طبیعتاً تعداد این مجموعهها باید افزایش پیدا کند که امیدواریم با حمایتهای لازم این اتفاق رخ دهد.
پورعباسی در نهایت به اهمیت توسعه نظام حکمرانی شناختی اشاره کرد و گفت: در نهایت باید نظام حکمرانی شناختی نیز به اعتبار یک پشتوانه مقرراتی و قانونی در کشور توسعه پیدا کند.
وی افزود: در حال حاضر نیز به اعتبار شرایط و حساسیتهای خوبی که نسبت به این حوزه ایجاد شده، بهویژه با توجه به شرایط جنگ، حوزه علوم شناختی یکی از اولویتهای مهم نهادهای حاکمیتی است و باید از این فرصت استفاده خوبی کرد.
دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوریهای شناختی در پایان خاطرنشان کرد: من معتقدم حوزه علوم شناختی حوزهای بسیار پرظرفیت برای توسعه اقتصاد دانشبنیان و همچنین توسعه اشتغال دانشبنیان است. بنابراین باید از همه ظرفیتها برای ارتقای این حوزه استفاده کنیم تا انشاءالله هم کشور و هم مردم بتوانند از منافع فناوریهای شناختی بهرهمند شوند.
