گزارش ویژه از ایتا؛ چگونه پست‌های وایرال در روزهای جنگ یک روایت فراگیر ساختند؟
تحلیل تازه‌ای از محتوای پربازدید پیام‌رسان ایتا نشان می‌دهد در روزهای جنگ، یک الگوی روایتی منسجم در میان کاربران شکل گرفته است؛ الگویی که با ترکیبی از مضامین احساسی، امنیتی و روایت‌های دینی ـ ملی، نوعی فضای مشارکت جمعی و بازنشر گسترده محتوا را رقم زده است. این گزارش، با بررسی ۷ میلیون پست و تحلیل پربازدیدترین آنها، روندهای اثرگذار و سازوکارهای روایت‌سازی در این پلتفرم بومی را آشکار می‌کند.
برای غربال اولیه و استخراج این پست‌های پربازدید، سامانه پایشگر از کلیدواژه‌های پرتکرار و مرتبط با فضای سیاسی و امنیتی روز استفاده کرده است. این کلیدواژه‌ها شامل موارد زیر بوده‌اند:
ایران، آمریکا، ترامپ، خامنه، اسرائیل، رهبر، رهبری، مجتبی، صهیون، صهیونی، خامنه‌ای، صهیونیستی، سپاه، صهیونیست، اسرائیلی، مجلس، نتانیاهو، پزشکیان، موشک، پهباد
وجود این کلیدواژه‌ها در فرآیند پایش، نشان‌دهنده جهت‌گیری اولیه تحلیل به سمت محتوای سیاسی – نظامی است. با این حال، گزارش حاضر صرفاً بر اساس محتوای نهایی ، به تحلیل مضامین (Themes) و گفتمان‌های (Discourses) مسلط خواهد پرداخت.
اهمیت تحلیل محتوای پربازدید: محتوای پربازدید یا “وایرال‌شده”، آیینه‌ای تمام‌نما از دغدغه‌ها، احساسات، باورها و جهت‌گیری‌های جمعی کاربران یک رسانه اجتماعی است. در بستری مانند ایتا که به عنوان یکی از اصلی‌ترین پیام‌رسان‌های بومی در ایران شناخته میشود، تحلیل این محتواها میتواند تصویری دقیق از “گفتمان غالب” یا “جریان‌های فکری زیرپوستی” در میان اقشار مختلف مردم، به ویژه آن دسته از کاربرانی که در این فضا فعال هستند، ارائه دهد. تکرار بالای یک محتوا یا مضمون خاص، نشان‌دهنده قدرت نفوذ و پذیرش آن در میان مخاطبان است.
دسته‌بندی و فراوانی مضامین اصلی
با بررسی دقیق محتوای نمونه انتخاب شده، پست‌ها را می‌توان در قالب چند مضمون اصلی و کلان طبقه‌بندی کرد. فراوانی هر مضمون بر اساس تعداد دفعات تکرار پست‌های مرتبط با آن محاسبه شده است.
تحلیل تفصیلی مضامین
۱. مضمون شهادت رهبری و پیامدهای آن (۴۵٪)
این مضمون، حجم عظیمی از محتواهای وایرال‌شده را به خود اختصاص داده است. نکته قابل توجه، قطعی و مسلم تاکید بر «شهادت» رهبر انقلاب در این پست‌هاست. این مضمون خود به چند زیرشاخه اصلی تقسیم میشود:
الف) آماده‌سازی افکار عمومی برای «پس از شهادت»:
پست‌های متعدد با عنوان “وظایف عمومی مردم پس از شهادت رهبری” که به حفظ آرامش، وحدت، اطاعت از رهبر جدید و حضور در صحنه‌های اجتماعی تأکید دارد. پست‌های دیگری با این سوال که “با شهادت رهبری سرنوشت‌مون چی میشه؟” و پاسخ‌هایی که تداوم راه و قوی‌تر شدن انقلاب را نوید می‌دهند.
نمونه: وظایف عمومی مردم پس از شهادت رهبری : ۱. حفظ ارامش و وحدت … ۲. مشارکت در مراسم … ۳. اطاعت از رهبر جدید … ☆ شیخ فرهاد فتحی و…
نمونه: با شهادت رهبری سرنوشت‌مون چی میشه ؟ #رهبری | #استاد_شجاعی …»
ب) بازنمایی “دشمن” در قامت “قاتل”:
پست‌هایی که آمریکا و اسرائیل را مسئول این ترورها معرفی و بلافاصله وعده “انتقام سخت” می‌دهند. این پست‌ها با استفاده از احساسات مذهبی (انا لله و انا الیه راجعون) و ملی‌گرایی (انتقام خون رهبر) پیوند عمیقی با مخاطب برقرار می‌کنند.
· نمونه: انا لله و انا الیه راجعون 😭 🔴 در پی #شهادت رهبر انقلاب هم اکنون شدیدترین حملات انتقامی ایران به امریکا و اسراییل شروع شد …
ج) تقدیرگرایی و پیوند با باورهای مذهبی:
محتواهایی که شهادت را “فوز عظیم” برای رهبری و آزمونی الهی برای مردم معرفی می‌کنند. برخی پست‌ها با روایت داستان “امام سجاد (ع) و جمره (آتش)” از آیت‌الله حائری شیرازی، سعی در معنابخشی به این واقعه و ترغیب مردم به “گرفتن آتش از دست رهبر” و ادامه راه او دارند.
نمونه: متن بلند از آیت‌الله حائری شیرازی با موضوع “حالا نوبت امریکاست!” و تشبیه مبارزه با استکبار به گرفتن آتش در دست تا سرد شدن آن.
۲. مضمون جنگ تمام‌عیار با آمریکا و اسرائیل (۳۰٪)
این مضمون در کنار مضمون شهادت، فضای پست‌ها را شکل داده و اغلب به عنوان “پاسخ انتقامی” به آن رویداد معرفی میشود. ویژگی بارز این پست‌ها، لحن حماسی، صریح و فوری آن‌هاست.
الف) اخبار لحظه‌ای و غیررسمی از حملات:
حجم انبوهی از پست‌ها با عناوین “#فوری” و “🚨🚨” که از “موشکباران پایگاه‌های آمریکا و اسرائیل”، “شروع موج جدید حملات”، “اصابت موشک‌ها به اهداف حساس در قدس” و حتی “آسیب دیدن ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن” خبر می‌دهند. این خبرها معمولاً فاقد منبع رسمی هستند و با لینک‌های دعوت به کانال‌های جدید همراهند.
نمونه: فوری | اخبار جنگ ایران با امریکا و اسراییل ❗️ موشکباران پایگاه‌های امریکا و اسراییل 🔥 امریکا وارد جنگ شد ! اخبار لحظه‌ای جنگ ایران و امریکا و اسراییل 👇👇 https://eitaa.com/joinchat/…»
نمونه: «پایگاه انگلیس در قبرس به دست فرزندان خامنه‌ای کبیر با موفقیت هدف قرار گرفت … #حسین_دارابی …»
ب) تقویت روحیه و بازدارندگی روانی:
پست‌هایی که به تحلیل جنگ روایتی و روانی دشمن می‌پردازند و تلاش می‌کنند با نشان دادن “ضعف” و “ترس” اسرائیل (مثلاً “فرار سگی سربازان صهیونیست” یا “سانسور شدید خبری در تل‌آویو”)، روحیه کاربران ایرانی را تقویت کنند.
· نمونه: متن بلند با عنوان “تکمیلی پست قبل” که به تحلیل “سانسور تصویر تخریب توسط رژیم صهیونیستی” و “جنگ مدرن، جنگ میدان و ذهن است” می‌پردازد.
نمونه: «فرار سگی 🔹 تصویری از فرار سربازان ارتش رژیم صهیونیستی هنگام به صدا درامدن اژیر مرگ در اراضی اشغالی»
ج) نقش‌آفرینی گروه‌های مقاومت:
پست‌هایی که به حملات موشکی “حزب‌الله لبنان” و “مقاومت اسلامی عراق” علیه اسرائیل و پایگاه‌های آمریکا اشاره می‌کنند و آنها را “فرزندان خامنه‌ای” یا در “خونخواهی امام خامنه‌ای” معرفی می‌کنند.
نمونه: «#فوری حزب‌الله لبنان در بیانیه شماره یک خود رسما مسئولیت حمله راکتی را به عهده گرفت و تاکید کرد که این اقدام در خونخواهی امام خامنه‌ای و دفاع از لبنان در برابر تجاوزهای مکرر اسراییل است.»
نمونه: بیانیه مقاومت اسلامی عراق 🔹 در انجام وظیفه دینی و در انتقام خون ولی خدا، رهبر شهید، امام علی خامنه‌ای … پایگاه هوایی ویکتوریا در فرودگاه بغداد را هدف قرار دادند .»
۳. مضمون بازتاب جنگ روانی و عملیات‌های میدانی (۱۵٪)
این دسته از پست‌ها به جای گزارش صرف رویداد، به تحلیل و تفسیر آن می‌پردازند و هدفشان جهت‌دهی به افکار عمومی است.
· الف) تحلیل “جنگ روایت‌ها”:
پست‌های بلندی که به بررسی ابعاد پنهان شایعه‌ها (مثل شایعه ترور رهبری) و اهداف دشمن از ایجاد هیجان و رعب می‌پردازند. این پست‌ها هوشیاری و آرامش را “یک موضع جنگی” معرفی می‌کنند.
نمونه: «✍ این چند ساعت یک شایعه مشخص با یک هدف مشخص در حال پخش‌ست . شایعه ترور رهبر انقلاب … وقتی شایعه ای با این سطح از حساسیت منتشر میشود … خودش میتواند خوراک یک پروژه امنیتی برای ردزنی و شناسایی شبکه‌های ارتباطی باشد .»
· ب) نقد عملکرد نهادهای داخلی در بحران:
پست‌هایی که با وجود فضای هیجانی جنگ، به نقد عملکرد صداوسیما در پوشش خبری پرداخته‌اند و خواستار انعکاس بهتر “زحمات نیروهای مسلح” شده‌اند. این پست‌ها نشان‌دهنده وجود صدایی منتقد در دل همین فضای همسان است.
نمونه: «نیروهای مسلح دارن همه جارو شخم میزنن ؛ اما صداوسیما و شبکه‌خبر دارن تصاویر بازپخش و تکراری میذارن ! … از این حیث خیلی ضعیف داره عمل میشه !»
۴. مضمون اقدامات نمادین و نذرهای مردمی (۵٪)
این پست‌ها نشان‌دهنده پیوند احساسات مذهبی و ملی در واکنش به بحران هستند.
دعوت به نذر قربانی برای سلامتی و اقتدار ایران و رهبری. این پست‌ها با ذکر شماره کارت و شبا، مشارکت عملی مردم را طلب می‌کنند و از همکاری با “گسترده‌ترین شبکه خبری مردمی” خبر می‌دهند. این حرکت، نوعی “مشارکت جمعی مبتنی بر هیجان و انگیزه” را به تصویر می‌کشد.
نمونه: «#فوری_نذرقربانی برای امنیت، اقتدار و عزت ایران عزیز در برابر هجوم و توطئه‌های بیگانگان عالم ❤️ به نیت سلامتی : 🔹 حضرت بقیهالله الاعظم 🔹 طول عمر با عزت نائب‌الامام فرمانده کل قوا حضرت ایت‌الله‌العظمی خامنه‌ای … 💳 شماره کارت : ۶۲۷۳ —۶۴۹۳ …»
۵. محتوای غیرمرتبط (طنز، آموزش، دینی) (۵٪)
این دسته نشان می‌دهد که علیرغم جو سنگین سیاسی-امنیتی حاکم، همچنان محتواهای دیگری نیز در حال وایرال شدن هستند. این محتواها می‌توانند به عنوان “فضای تنفسی” برای کاربران عمل کنند یا به صورت هدفمند توسط کانال‌ها برای حفظ تنوع محتوا و جذب مخاطب بیشتر منتشر شوند.
پست طنز درباره “عمه و شوهرش”، آموزش خیاطی، پست‌های دینی درباره حضرت خدیجه (س) و توصیه به خواندن روزانه قرآن.
نمونه: «اقا ما یه عمه داریم شوهرش خیلی باحاله 🤣😂 هر سری مارو دعوت میکنه خونه ش بس خاطره‌های مسخره تعریف میکنه …»
نمونه: «✨ هر روز #یک_صفحه_قران بخوانیم … ✏️ هر روز حتما قران بخوانید حتی روزی نیم صفحه … رهبر انقلاب»
تحلیل نهایی و راهبردی
بررسی پست‌های پربازدید ایتا در بازه زمانی مورد نظر، تصویری از یک «فضای گفتمانی کاملاً امنیتی‌شده و بحرانی» را ترسیم می‌کند. این فضا حول دو محور اصلی “شهادت رهبر” و “جنگ تمام‌عیار” شکل گرفته که عمیقاً در هم تنیده شده‌اند. در ادامه به تحلیل راهبردی این یافته‌ها می‌پردازیم:
۱. غلبه “گفتمان انتظار بحران” بر “گفتمان خبر”: حجم بسیار بالای پست‌های مربوط به “شهادت رهبری” (۴۵٪) نشان می‌دهد که این موضوع نه به عنوان یک شایعه، بلکه به عنوان یک رویداد قطعی در افکار عمومیِ فعال در این بستر جا افتاده است. کاربران نه در پی تکذیب یا تأیید آن، که در جستجوی پاسخ به این سوال هستند: “بعد از آن چه کنیم؟” این آماده‌سازی روانی جمعی، یک پروژه گفتمانی عظیم و هدفمند را نشان می‌دهد که توسط کانال‌های متعدد و با استفاده از منابع دینی (مثل روایت امام سجاد) و ملی در حال اجراست.
۲. هم‌آیینی “سوگواری” و “حماسه”: در این پست‌ها، احساسات متضاد سوگ و خشم به طرز ماهرانه‌ای در کنار هم قرار گرفته‌اند. عبارت “انا لله و انا الیه راجعون” بلافاصله با “شدیدترین حملات انتقامی” همراه میشود. این ترکیب، یک “سوگ حماسی” را می‌آفریند که کاربر را از انفعال خارج کرده و به مشارکت عاطفی و عملی (مثل نذر قربانی، بازنشر محتوای حماسی) وادار می‌کند. این الگو، یادآور فرهنگ عاشورا و تلفیق “عزاداری” با “قیام” است.
۳. بازتولید “دشمن‌سازی به مثابه هویت”: آمریکا و اسرائیل در این پست‌ها صرفاً دشمنان سیاسی نیستند، بلکه به عنوان “قاتل رهبر” و “تجاوزگر تمام‌عیار” بازنمایی می‌شوند. این بازنمایی، مرزهای “ما” و “آنها” را به نهایت خود می‌رساند. “ما” عزاداران مظلومی هستیم که رهبرمان را از دست داده‌ایم و “آنها” قاتلان بی‌رحمی هستند که باید نابود شوند. این دوگانه‌سازی، هرگونه گفتگو یا میانجیگری را ناممکن کرده و تنها گزینه را “پیروزی یا شهادت” باقی می‌گذارد.
۴. شکاف میان “روایت رسمی” و “روایت مردمی”: کمبود محتوای رسمی و به‌روز از سوی نهادهایی مانند صداوسیما (که در برخی پست‌ها به آن انتقاد شده) باعث شده کانال‌های غیررسمی، حتی با اخبار جعلی و تأییدنشده، به منبع اصلی اطلاع‌رسانی تبدیل شوند. کاربران در یک “حلقه بازخورد هیجانی” گرفتار شده‌اند: پست‌های هیجانی منتشر می‌شوند، بازدید بالا می‌روند و این بازدید بالا، اعتبار آن پست و کانال را در نظر سایر کاربران افزایش می‌دهد، بدون آنکه نیازی به تأیید رسمی باشد.
۵. ابعاد اقتصادی و مشارکت‌جویانه بحران: پست‌های “نذر قربانی” نشان می‌دهد که چگونه یک بحران امنیتی میتواند به “اقتصاد هیجان” دامن بزند. دعوت به مشارکت مالی با کارت‌های شخصی یا گروهی، اگرچه با نیت خیرخواهانه انجام میشود، اما در غیاب شفافیت و نظارت کافی، میتواند آسیب‌پذیر باشد. این پدیده نشان‌دهنده ظرفیت بالای شبکه‌های اجتماعی برای بسیج منابع مردمی در شرایط بحرانی است.
در یک کلام، تحلیل محتوای پربازدید ایتا در این بازه زمانی، شکل‌گیری یک “گفتمان انسجام‌بخش بحران‌محور” را نشان می‌دهد. این گفتمان با بهره‌گیری از منابع مذهبی (عاشورا، انتظار، شهادت) و ملی (غیرت، ایستادگی)، یک “واقعیت موازی” از جنگ و شهادت رهبر را می‌سازد که در آن، کاربران به جای مصرف‌کنندگان منفعل خبر، به “بازیگرانی فعال و متعهد” در یک حماسه بزرگ جمعی تبدیل می‌شوند. این پدیده، قدرت نرم و تأثیر عمیق پیام‌رسان‌های بومی در شکل‌دهی به افکار عمومی و آماده‌سازی روانی جامعه برای سناریوهای مختلف را به‌وضوح نشان می‌دهد.
