رونمایی از ششمین گزارش سالانه زیستبوم دانشبنیان
ششمین گزارش سالانه زیستبوم دانشبنیان با هدف شفافسازی وضعیت مالی این شرکتها رونمایی شد؛ ابزاری تحلیلی که ضمن کاهش ریسک سرمایهگذاری، مسیر را برای افزایش خدمات مالی صندوقهای پژوهش و فناوری هموارتر میکند.
به گزارش توسعه برند به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، آیین رونمایی از ششمین گزارش سالانه زیستبوم دانشبنیان»، به میزبانی صندوق نوآوری و شکوفایی، برگزار شد.
در این مراسم، اصغر نورالهزاده رییس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی، یونس حمیدی مدیر دبیرخانه کارگروه تخصصی صندوقهای پژوهش و فناوری، احمد بهاروندی مدیرعامل بانک کارآفرین، معصومه خان احمدی مدیرکل دفتر سیاستگذاری، برنامهریزی و توسعه فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، محمدمهدی فریدوند مدیرعامل صندوق پژوهش و فناوری دانشگاه تهران، مصطفی عرب مدیرعامل شرکت اعتبارسنجی ارزشآفرین اعتماد، احسان چیت ساز معاون سیاستگذاری و برنامه ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و جمعی از نمایندگان شرکتهای دانشبنیان کشور به بیان دیدگاههای خود پرداختند.
ارائه تصویری کلان از وضعیت زیستبوم دانشبنیان کشور
اصغر نوراله زاده، رییس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی ضمن تقدیر از تلاش همه دستاندرکاران تهیه این گزارش گفت: ششمین گزارش سالانه زیستبوم دانشبنیان، مجموعه گزارش آماری بسیار خوبی است که میتواند در نظام برنامهریزی زیستبوم دانشبنیان کشور مورد استفاده قرار بگیرد. این گزارش، تصویری کلان از زیستبوم دانشبنیان در بخشهای مختلف از جمله در حوزه اشتغال، ظرفیتهای منطقهای، سهم GDP و… ارائه میدهد.
نورالهزاده، خاطرنشان کرد: دسترسی به این دادهها، سهم مهمی در شفافسازی و ارائه اطلاع دقیق و درست در حوزه دانشبنیان کشور ایفا میکند. این اطلاعات به نظام برنامهریزی زیستبوم دانشبنیان کشور کمک شایانی میکند.
رییس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی تصریح کرد: در صندوق کمک میکنیم تا شاخصهای کلیدی عملکرد (KPI) روزآمدتری تهیه شوند، زیرا این دادهها از اهمیت زیادی برای کمک به توسعه زیستبوم دانشبنیان برخوردار هستند.
وی افزود: اطلاعات این گزارش کمک میکند شناخت دقیقتری از حوزههایی که نیازمند تقویت بیشتر هستند، بدست بیاوریم؛ بخصوص در حوزههایی که دارای مزیتهای رقابتی هستند.از این طریق میتوانیم منابع بیشتری به این بخشها اختصاص داده و نقش دانشبنیانها در GDP کشور را ارتقا دهیم.
رییس هیات عامل صندوق نوآوریوشکوفایی تاکید کرد: از همکاری معاونت علمی و اهتمام مجموعه ارزشآفرین اعتماد برای تهیه این گزارش تشکر میکنیم. امیدواریم نتیجه این اقدام، به سیاستگذاری بهتر و تخصیص مناسبتر منابع مالی کمک کرده و به توسعه زیستبوم دانشبنیان کشور منجر شود.
تجمیع و تحلیل دادهها با هدف حمایت و هدایت هدفمند زیستبوم فناوری و نوآوری
محمدمهدی فریدوند، رییس صندوق پژوهش و فناوری دانشگاه تهران در این مراسم، طی سخنانی اظهار کرد: در حال حاضر بیشتر صندوقهای پژوهش و فناوری دارای دادههایی هستند، اما هیچکدام از وضعیت یکدیگر اطلاعی ندارند و این عدم شفافیت میتواند منجر به افزایش ریسک برای نهادهای مالی شود.
محمدمهدی فریدوند افزود: شاید در گام نخست، میتوانست یک تبادل ساده داده و اطلاعات بین صندوقها شکل گیرد؛ در همین چارچوب، ابتدا از ایجاد یک لیست سیاه آغاز شد؛ فهرستی از مجموعهها یا شرکتهایی که بدحساب بودند یا رفتار اعتباری مناسبی نداشتند و نام آنها در این فایل ثبت میشد تا صندوقها هنگام ارائه خدمات به شرکتها، از وضعیت اعتباری آنها آگاه باشند.
وی ادامه داد: با گذشت زمان مشخص شد که این اقدامات ابتدایی کافی نیست و لازم است یک نهادسازی جدی رخ دهد، چرا که نهادسازی میتواند پایدار باشد و به رفع اساسی مشکلات و شکلگیری رفتارهای پایدار در این حوزه منجر شود.
فریدوند اضافه کرد: همین فرآیند شکلگیری شرکت، تعیین سهامداران و طراحی مدل کسبوکار آن، نیازمند تلاش و زحمت فراوانی بود که در این مسیر، دوستان و همکاران نقش مهمی ایفا کردند.
رئیس صندوق پژوهش و فناوری دانشگاه تهران با قدردانی از فعالان مجموعه ارزشآفرین اعتماد، گفت: این مسیر به سمت تأسیس یک شرکت پیش رفت که در آن، مجموعه فعال در حوزه دادهپردازی مالی به عنوان سهامداری که عملاً تأمینکننده دادههای بانکی بود و همچنین تعدادی از صندوقهای پژوهش و فناوری بهعنوان سهامدار حضور داشتند و در نهایت این شرکت شکل گرفت و فعالیت خود را آغاز کرد.
فریدوند، با اشاره به چالشهای پیشروی این شرکت، گفت: این مجموعه با چالشهای متعددی مواجه بود؛ از اینکه اساساً خود صندوقها چگونه اطلاعات را وارد این پلتفرم کنند و چگونه به آن اعتماد داشته باشند، تا این که مجموعهها چگونه به خود این شرکت اعتبارسنجی اعتماد کنند.
رئیس صندوق پژوهش و فناوری دانشگاه تهران، ادامه داد: بهتدریج فعالیتهای این مجموعه توسعه پیدا کرد و به نظر من یکی از ارزشمندترین اقداماتی که این مجموعه انجام داده، انتشار گزارش سالیانه زیستبوم دانشبنیان است.
وی ضمن قدردانی از عوامل این مجموعه دانشبنیان، برای انتشار گزارش و ارائه تصویری از زیستبوم دانشبنیان کشور، گفت: مواردی درباره اینکه در حوزه دانشبنیان چه اتفاقاتی در حال رخ دادن است، چه میزان منابع مالی وجود دارد، نحوه توزیع این منابع چگونه بوده و شرکتها چگونه توانستهاند از این منابع استفاده کنند، در گزارش بهطور کامل ارائه خواهد شد.
فریدوند گفت: به نظر من یکی از کارکردهای اصلی این مجموعه، تجمیع اطلاعات، پردازش آنها و ارائه این گزارشها به زیستبوم است؛ به گونهای که نهادهای سیاستگذار، صندوقهای فناوری، مجموعههای تأمین مالی جمعی و سایر نهادها بتوانند از این اطلاعات استفاده کنند.
وی در عین حال افزود: البته این مسیر همچنان نیازمند توسعه است و لازم است اطلاعات بیشتری وارد این سامانه شود.اخیراً طبق قانون جهش تأمین مالی تولید، مجوزهایی به مجموعههای اعتبارسنجی داده میشود و این شرکت دانشبنیان حوزه اعتبارسنجی نیز از جمله مجموعههایی است که برای دریافت این مجوز اقدام کرده است.
رئیس صندوق پژوهش و فناوری دانشگاه تهران ابراز امیدواری کرد با کمک معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، صندوق نوآوری و شکوفایی و همراهی کل زیستبوم فناوری و نوآوری، این مجوز اخذ خواهد شد و به این ترتیب دسترسی مجموعه به سایر اطلاعات و دادهها نیز برقرار میشود تا بتوانیم با گزارشهای منتشرشده و اطلاعاتی که در اختیار بازیگران قرار میگیرد، بیشترین اثرگذاری را در اکوسیستم داشته باشیم.
از صرفهجویی ۱۸ میلیارد دلاری تا سهم ۹۰ درصدی غولهای فناوری از تسهیلات
مصطفی عرب، مدیرعامل شرکت دانشبنیان اعتبارسنجی ارزشآفرین اعتماد، با اشاره به پیشینه فعالیت این مجموعه از سال ۱۳۹۷، مأموریت اصلی آن را جمعآوری و پردازش دادههای مالی و اعتباری برای سامانه ملی ریسک عنوان کرد و اظهار داشت که این فرایند منجر به توسعه سامانههای متعددی نظیر اعتبارسنجی و سنجش سلامت مالی شده است. وی افزود که تجمیع این کلاندادهها، بستری را فراهم کرده تا گزارشهای آماری دقیقی برای کمک به تصمیمگیران و سیاستگذاران کشور تدوین شود و گزارش فعلی، حاصل یک فرایند فشرده نهماهه شامل پاکسازی، شاخصسازی و مصورسازی دادهها بر اساس استانداردهای بینالمللی است که دقتی بسیار بالا و مبتنی بر ریزدادههای تراکنشی دارد.
مدیرعامل شرکت اعتبارسنجی اعتماد، با اشاره به تکالیف برنامه هفتم توسعه مبنی بر رسیدن تعداد شرکتهای دانشبنیان به ۳۰ هزار شرکت و سهم ۷ درصدی از اقتصاد، به بررسی نرخ شکست و ریزش این شرکتها پرداخت. وی تصریح کرد که اگرچه به صورت تجمعی حدود ۱۴ هزار شرکت وارد چرخه دانشبنیانی شدهاند، اما در حال حاضر حدود ۱۰ هزار شرکت فعال هستند و قریب به ۲۵۰۰ شرکت به دلایل مختلف از جمله عدم توجیه اقتصادی یا چالشهای تجاریسازی موفق به تمدید مجوز خود نشدهاند. عرب پیشبینی کرد که با توجه به استانداردهای جهانی که نرخ شکست استارتاپها در ده سال اول را تا ۹۰ درصد برآورد میکند، در سالهای پیشرو شاهد افزایش تعداد شرکتهایی خواهیم بود که پس از گذشت ۵ سال از عمر خود، به دلیل عدم عبور از مرحله تجاریسازی، فعالیتشان متوقف میشود.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع سنجش سهم اقتصاد دانشبنیان فراتر از شاخص تولید ناخالص داخلی (GDP) پرداخت و آمارهای قابل تأملی از نقش این شرکتها در جلوگیری از خروج ارز ارائه داد. طبق گفتههای عرب، میزان تولیدات شرکتهای دانشبنیان در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۵ میلیارد دلار بوده است که با کسر ۴ تا ۶ میلیارد دلار ارزبری آنها، میتوان گفت این زیستبوم مانع از خروج حدود ۱۸ میلیارد دلار ارز از کشور شده است؛ رقمی که در مقایسه با کل واردات سالانه کشور، نشاندهنده جایگاه استراتژیک این حوزه است.
مصطفی عرب همچنین به تمرکز شدید منابع و دستاوردها در بخش کوچکی از زیستبوم اشاره کرد و گفت که آمارهای گزارش نشان میدهد تنها ۵ درصد از شرکتهای دانشبنیان به عنوان پیشرانهای این اقتصاد عمل میکنند. به گفته وی، این ۵ درصد شرکت بزرگ، ۹۰ درصد از تسهیلات بانکی، ۷۴ درصد از کل درآمد زیستبوم، ۸۵ درصد از درآمد محصولات دانشبنیان، ۸۴ درصد از صادرات و ۶۶ درصد از اشتغال این حوزه را به خود اختصاص دادهاند. وی تأکید کرد که این واقعیت آماری، لزوم تدوین برنامههای حمایتی جداگانه برای شرکتهای پیشران» و شرکتهای نوپا» را بیش از پیش نمایان میکند.
مدیرعامل شرکت اعتماد در خصوص وضعیت تأمین مالی شرکتها نیز توضیح داد که با پیگیریهای انجام شده، ضریب نفوذ تسهیلات بانکی در میان شرکتهای دانشبنیان از ۲۲ درصد در سال ۱۳۹۹ به ۳۹ درصد در حال حاضر افزایش یافته است. وی همچنین از نقش بانکها در توسعه این اکوسیستم سخن گفت و با معرفی شاخصهای کلیدی عملکرد، بانک کارآفرین را به عنوان یکی از نهادهای پیشرو معرفی کرد که بیش از ۱۲ درصد از سبد خدمات خود را به شرکتهای دانشبنیان اختصاص داده و مأموریت خود را به صورت تخصصی در این حوزه تعریف کرده است.
عرب در پایان سخنان خود به فصل جدید گزارش امسال با موضوع زیرساختهای نوآوری» اشاره کرد و گفت که در این پژوهش ۱۹۰۰ زیرساخت استقرار، ۴۹۹ زیرساخت تجاریسازی و ۱۹۳۰ آزمایشگاه شناسایی شدهاند که ۶۰ درصد شرکتهای دانشبنیان در آنها مستقر هستند. وی ضمن قدردانی از حمایتهای معاونت علمی ریاست جمهوری، صندوق نوآوری و شکوفایی و حامیان بخش خصوصی، ابراز امیدواری کرد که شفافیت ایجاد شده توسط این گزارشها به بهبود سیاستگذاریها و توسعه پایدار اقتصاد دانشبنیان در کشور منجر شود.
ضرورت گذار به سیاستگذاری بافتارمند» و توجه آمایش سرزمین برای تحقق اقتصاد دانشبنیان
محمد مهدی مهربان، رئیس مرکز نوآوری قوه مقننه، در سخنانی اظهار داشت: مرکز نوآوری قوه مقننه نه در مقام نمایندگی از نمایندگان مجلس، بلکه به عنوان تسهیلگر و حلقه وصل میان زیستبوم نوآوری و نهادهای تصمیمگیر و قانونگذار ایفای نقش میکند تا فرآیند شتابدهی به قوانین حامی نوآوری را تسریع بخشد.
وی در ادامه سخنان خود با رویکردی آسیبشناسانه و با استناد به روایت تاریخی سیاحتنامه ابراهیم بیگ»، به تحلیل چرایی عدم بهرهبرداری کامل از ظرفیتهای ملی پرداخت و گفت: پرسش تاریخی دلسوزان ایران همواره این بوده است که چرا با وجود وفور استعداد و منابع، خروجیها منجر به توسعه پایدار نمیشود؟ پاسخی که امروز نیز برای زیستبوم نوآوری مصداق دارد؛ جایی که فقدان مسیر و برنامه صحیح، مانع از به ثمر نشستن تلاشها شده است.
مهربان، با اشاره به آمارهای کمی زیستبوم نوآوری، تصریح کرد: امروز بالغ بر ۱۰ هزار شرکت دانشبنیان در کشور فعال هستند و ادعا میشود سهمی ۲ تا ۳ درصدی از اقتصاد دارند؛ اما واقعیت این است که سهم واقعی زیستبوم نوآوری طراحی شده، کمتر از یک درصد است. این شکاف نشان میدهد که اگرچه در تولید نوآوری و فناوری موفق بودهایم، اما در مقیاسپذیری و تجاریسازی آن دچار ضعف جدی هستیم. به تعبیری، ایران سرزمین ایدههاست، اما خط تولیدش توان تبدیل این ایدهها به ارزشافزوده اقتصادی کلان را ندارد.
وی با اشاره به توزیع نامتوازن منابع بانکی افزود: در حالی که تنها ۲.۷ درصد از منابع بانکی به دانشبنیانها اختصاص یافته، ۱۶ درصد از کل ضمانتنامههای صادره مربوط به این شرکتهاست. این حجم بالای صدور ضمانتنامه توسط صندوقهای پژوهش و فناوری، اگر بدون نظارت دقیق باشد، میتواند بستری برای فساد بوروکراتیک و فرصتطلبی ایجاد کند. تجربه نشان داده هر جا حاکمیت تمرکز حمایتی ایجاد میکند، جریانهای فرصتطلب برای انتفاع از آن لانه میکنند.
مهربان، راهکار برونرفت از وضعیت فعلی را استفاده از ابزارهای سیاستگذاری دادهمحور» و سیاستگذاری بافتارمند» دانست و اذعان داشت: متأسفانه در استفاده از ابزارهای حکمرانی نرم ضعیف عمل کردهایم. ما هنوز به درستی نمیدانیم خوشههای علم و فناوری کجا هستند و زنجیره ارزش در کدام نقاط ناقص است.
وی با اشاره به ظرفیتهای قانونی موجود در برنامه هفتم توسعه و قانون جهش تولید دانشبنیان، ابراز امیدواری کرد اراده لازم در بدنه زیستبوم وجود دارد؛ اکنون نیازمند یک طرح کلان، هماهنگ و مبتنی بر بافتار بومی هستیم تا با استفاده از زیرساختهای موجود، مسیر توسعه اقتصاد دانشبنیان را به درستی ریلگذاری کنیم.
گفتنی است ششمین گزارش سالانه زیستبوم دانشبنیان کشور، با همکاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری و صندوق نوآوریوشکوفایی به همت شرکت اعتبارسنجی ارزشآفرین اعتماد تهیه شده است.این گزارش، مفصلتر از پنج گزارش قبلی و شامل ۹ فصل اطلاعات آماری، درآمد و دارایی، تامین مالی، ضمانتنامه، زیرساختهای فناوری، آمایش سرزمین، واکاوی دسته فناوری، ارزیابی آماری بانکها، شاخص جهانی نوآوری است.
از دادههای معتبر علمی برای تهیه گزارش سالانه زیستبوم دانشبنیان استفاده شده است.این گزارش میتواند تصویر دقیقتری از ظرفیت زیستبوم دانشبنیان کشور ارائه و به تصمیمگیریهای کلان در حوزه اقتصاد دانشبنیان کمک کند.
