فیلمی که با نرم‌افزار اکسل نوشته شد!
«واریاسیون‌هایی بر یک تم» با استفاده از مایکروسافت اکسل طراحی شده است؛ فیلمی که با تکیه بر ریتم زندگی روزمره، تکرار تاریخ و موسیقی آهنگساز استونیایی، آروو پرت، داستان زنی سالخورده را روایت می‌کند که قربانی کلاهبرداری می‌شود.
همشهری آنلاین: فیلم «واریاسیون‌هایی بر یک تم» (Variations on a Theme)، نماینده آفریقای جنوبی در رقابت اسکار ۲۰۲۷، با روشی نامتعارف طراحی شده است: استفاده از نرم‌افزار مایکروسافت اکسل برای تنظیم ساختار فیلم و تکرار نماها. دوون دلمار، نویسنده، کارگردان و تدوینگر این اثر، در گفت‌وگو با هالیوود ریپورتر در جشنواره فیلم لندن، از ایده‌های بصری و موسیقایی فیلم گفت.
به گزارش هالیوود ریپورتر، داستان درباره هتی، زن چوپان هشتادساله‌ای است که در منطقه کوهستانی کامیسبِرگه در آفریقای جنوبی زندگی می‌کند. وقتی او قربانی کلاهبرداری‌ای می‌شود که وعده پرداخت غرامت بابت خدمت پرداخت‌نشده پدرش در جنگ جهانی دوم را می‌دهد، خانواده‌اش بیش از آنچه او می‌خواهد در زندگی‌اش دخالت می‌کنند. این فیلم ساخته مشترک دوون دلمار و جیسون جیکوبز، امسال جایزه تایگر جشنواره بین‌المللی فیلم روتردام را دریافت کرد و در هفتادمین دوره جشنواره فیلم لندن نیز به نمایش درآمد. وب‌سایت این جشنواره، فیلم را اثری با سبکی بصری شاعرانه و متمایز توصیف کرده که به روایت داستان زنی مقاوم و جامعه‌ای نزدیک به طبیعت، حال‌وهوایی بازیگوشانه می‌بخشد.
دلمار می‌گوید ریتم فیلم از مشاهده دقیق زندگی روزمره در روستایی شکل گرفته که داستان در آن می‌گذرد. جیسون جیکوبز در همین روستا به دنیا آمده، در آنجا به مدرسه رفته و پس از زندگی در کیپ‌تاون، برای سکونت نزد مادربزرگش به زادگاهش بازگشته است. این دو پیش‌تر نیز فیلم کوتاهی در همین منطقه ساخته بودند و دلمار می‌گوید خودش هم به‌نوعی به این جامعه پیوند خورده است. او توضیح می‌دهد که اگر مدتی در گوشه‌ای از این محیط بنشینید و با دقت نگاه کنید، متوجه ریتم و عادت‌های تکرارشونده آن خواهید شد؛ برای مثال، چوپانی که هنگام غروب با بزهایش از راه می‌رسد. از نظر او، مشاهده موسیقی نهفته در این تکرارهای طبیعی، یکی از جنبه‌های زیبای زندگی در این منطقه است.
این توجه به تکرار، حتی در شیوه طراحی فیلم نیز بازتاب پیدا کرده است. دلمار با لحنی شوخ‌طبعانه می‌گوید شاید «واریاسیون‌هایی بر یک تم» تنها فیلمی باشد که با مایکروسافت اکسل نوشته شده است. فیلم پنج روز داستانی دارد که در پنج ستون تنظیم شده‌اند و ۳۰ نما نیز با نظمی دقیق و تکرارشونده بازمی‌گردند. اما تکرار در این فیلم تنها یک شگرد فرمی نیست؛ بلکه به مضمون اصلی داستان نیز ارتباط دارد. به گفته دلمار، بهره‌کشی از اهالی روستا در سال ۲۰۲۶، تکرار اتفاقی است که در دهه ۱۹۴۰ برای پدر شخصیت اصلی رخ داد؛ زمانی که او نیز از سوی دولت مورد استثمار قرار گرفت. این روند، در نگاه گسترده‌تر، ادامه تاریخ چندین‌نسلی استعمار و بهره‌کشی از مردم است. دلمار می‌گوید ایده تکرار برای سازندگان به‌قدری اهمیت پیدا کرد که به بخشی از ساختار فیلم تبدیل شد؛ ساختاری که چرخه خشونت و تکرار تاریخ را در کنار عادت‌های روزمره این زن به تصویر می‌کشد.
یکی دیگر از منابع الهام فیلم، آروو پرت، آهنگساز استونیایی است. دلمار توضیح می‌دهد که پرت موسیقی خود را با ساختارهایی بسیار قاعده‌مند و ایده‌هایی کوچک و ساده شکل می‌دهد؛ ایده‌هایی که در ادامه به آثاری عمیق، زیبا و معنوی تبدیل می‌شوند. سازندگان «واریاسیون‌هایی بر یک تم» نیز می‌خواستند فیلم را حول یک ایده مرکزی شکل دهند و سپس اجازه دهند اجزای آن به‌تدریج گسترش پیدا کنند. دلمار این فرایند را به یک اثر اوریگامی تشبیه می‌کند که با باز شدن، مانند یک کتاب سه‌بعدی، ساختاری تازه پیش چشم مخاطب می‌گشاید.
در این فیلم، تکرار نماها، ریتم زندگی روزمره و ساختار موسیقایی در خدمت یک ایده مشترک قرار می‌گیرند: گذشته‌ای که بارها در شکل‌های تازه به زمان حال بازمی‌گردد.
