دیا؛ دستیار هوش مصنوعی دیجیکالا برای خرید به زبان طبیعی
هممکاری در آینده: دیا، نقطه اتصال agentها به خدمات دیجی کالا

دیجیکالا از دستیار تخصصی خرید «دیا» رونمایی کرد؛ دستیاری مبتنی بر هوش مصنوعی که به کاربران امکان میدهد بهجای جستوجوی صرف با کلمات کلیدی و فیلترهای از پیش تعیینشده، نیاز خود را به زبان طبیعی بیان کنند و برای یافتن، مقایسه و انتخاب کالا کمک بگیرند. مدیران دیجیکالا در این مراسم، دیا را بخشی از راهبرد بلندمدت این مجموعه برای هوشمندسازی تجربه خرید و توسعه کاربردهای هوش مصنوعی در عملیات، پشتیبانی و فرایندهای داخلی معرفی کردند.
به گزارش توسعه برند؛ در مراسم رونمایی از دستیار هوش مصنوعی دیجیکالا، ندا برادران، قائممقام دیجیکالا، درباره جایگاه این محصول در مسیر تحول تجارت الکترونیکی سخن گفت. چیتچیان، مدیر ارشد بازاریابی دیجیکالا، بر نقش دیا در تسهیل سفر مشتری تأکید کرد و رضا فهمی نیز قابلیتها، معماری فنی و مسیر توسعه این دستیار را توضیح داد.
دیا، نام دستیار هوشمند دیجیکالا است که پیشتر نسخه اینستاگرامی آن در دسترس قرار داشت. اکنون دستیار تخصصی خرید، بهعنوان زیرمجموعه جدید دیا، برای تمام کاربران دیجیکالا قابل استفاده است. این محصول قرار است با درک نیاز کاربران، پیشنهادهایی متناسب با سلیقه و بودجه آنها ارائه دهد و در مراحل مختلف تجربه خرید همراهشان باشد.
ندا برادران: دیگر لازم نیست کاربران به زبان ماشینها صحبت کنند
ندا برادران، قائممقام دیجیکالا، در آغاز مراسم، تحولات هوش مصنوعی را بخشی از یک تغییر بنیادین در زندگی بشر توصیف کرد؛ تغییری که به گفته او، ابعاد مختلفی از هویت انسانها و شیوه کارکردن تا فعالیت کسبوکارها و تجارت را تحت تأثیر قرار میدهد.
او با مرور سیر تحول فروشگاهها توضیح داد که هدف اصلی فروشگاه، فراهمکردن دسترسی مشتریان به کالا، آشنایی با محصولات و کمک به تصمیمگیری و خرید بوده است. تجارت الکترونیکی، محدودیتهای فیزیکی فروشگاهها را کاهش داد و امکان دسترسی به تنوع بسیار بیشتری از کالاها را فراهم کرد؛ اما در این گذار، بخشی از نقش فروشندهای که زبان مشتری را میفهمید و نیاز، محدودیتها و ترجیحات او را به پیشنهاد مناسب تبدیل میکرد، تغییر کرد.
برادران گفت در فروشگاه فیزیکی، فروشنده در کنار مشتری قرار میگرفت و به او برای یافتن کالای متناسب با نیازش کمک میکرد؛ درحالیکه در تجارت الکترونیکی، کاربران ناچار شدند خواستههای خود را در قالب زبان و ساختار سیستمها بیان کنند: جستوجو با عبارتهای مشخص، انتخاب فیلترها و حرکت در مسیرهای از پیش تعریفشده.
به گفته او، تلاش برای بهبود طراحی، استفاده مناسبتر از تصویر و متن و سادهسازی تجربه کاربری، همواره با هدف نزدیککردن زبان سیستمها به شیوه فکرکردن انسانها انجام شده است. بااینحال، تحول هوش مصنوعی در سالهای اخیر، امکان متفاوتی ایجاد کرده است: ماشینها اکنون میتوانند زبان طبیعی انسان و زمینه درخواست او را درک کنند، در تصمیمگیری کمک کنند و در برخی موقعیتها به نمایندگی از او اقدام کنند.
قائممقام دیجیکالا این تغییر را فراتر از بهبودهای تدریجی تجربه کاربری دانست و تأکید کرد که فهم نیاز مشتری، هدف تازهای نیست؛ آنچه امروز تغییر کرده، فراهمشدن قابلیتهای فناورانه برای تحقق بهتر این هدف است.
او برای توضیح این موضوع، به تصور پرواز در دوران داوینچی اشاره کرد؛ زمانی که ایده وجود داشت، اما مواد و امکانات لازم برای تحقق آن فراهم نبود. به گفته برادران، اکنون شناخت نیاز مشتری و فناوری لازم برای پاسخدادن به آن، در نقطه مشترکی قرار گرفتهاند.
برادران رونمایی از دیا را آغاز بروز بیرونی این تحول در دیجیکالا معرفی کرد و گفت دامنه آن به یک محصول محدود نیست؛ بلکه دنیای فروشندگان و شیوه کارکردن در داخل دیجیکالا را نیز در بر میگیرد.
چیتچیان: دیا برای تسهیل تمام سفر مشتری آمده است
چیتچیان، مدیر ارشد بازاریابی دیجیکالا، در ادامه مراسم، نقش دیا را ایجاد تجربهای راحتتر و باکیفیتتر در طول سفر مشتری عنوان کرد.
او توضیح داد که این دستیار با هدف همراهی با مشتریان و تسهیل تجربه آنها توسعه یافته است. سپس، بخش معرفی نحوه عملکرد و قابلیتهای دیا را به رضا فهمی سپرد.
در بخش پرسشوپاسخ نیز چیتچیان دو محور اصلی را مطرح کرد: نخست، ضرورت توسعه یک دستیار اختصاصی برای دیجیکالا در شرایطی که دستیارهای عمومی هوش مصنوعی در دسترس هستند؛ و دوم، فناوری و معماریای که دیا بر پایه آن ساخته شده است.

فهمی: نقطه شروع خرید میتواند بیان نیاز باشد، نه شناخت نام کالا
رضا فهمی در معرفی دیا، از یک تجربه شخصی برای توضیح تفاوت خرید با این دستیار استفاده کرد. او گفت گاهی کاربر محصولی را میبیند، اما درباره نام، برندها، تفاوت مدلها یا ویژگیهای آن شناخت کافی ندارد. در روش متداول، چنین کاربری باید جستوجو کند، محصولات مختلف را باز کند و اطلاعات آنها را کنار هم قرار دهد؛ اما در دیا میتواند همان پرسشی را که در ذهن دارد مطرح کند و از دستیار برای شناخت گزینهها کمک بگیرد.
به گفته فهمی، دیا علاوه بر نمایش محصولات، درباره ارتباط هر گزینه با نیاز مطرحشده کاربر توضیح میدهد. همچنین کاربر میتواند در همان محیط، جزئیات محصول را بررسی کند و درباره ویژگیها یا اصطلاحاتی که برایش روشن نیست سؤال بپرسد.
او در نمونهای که در مراسم نمایش داد، به پرسش درباره نیاز یک محصول به «اشتراک فعال» اشاره کرد و توضیح داد که کاربر میتواند بدون خروج از محیط گفتوگو، معنای این عبارت و امکانات مرتبط با آن را از دیا بپرسد.
پرسش درباره گارانتی، فروشندگان مختلف، قیمتهای عرضه و نظر کاربران نیز از دیگر مواردی بود که فهمی در توضیح کاربردهای این دستیار مطرح کرد.
درک محل پرسش کاربر و اتصال به سبد خرید دیجیکالا
فهمی یکی از ویژگیهای دیا را درک زمینه رابط کاربری یا «UI Context» دانست. به گفته او، این دستیار تنها متن پیام و سابقه گفتوگو را بررسی نمیکند، بلکه محل مطرحشدن سؤال را نیز در نظر میگیرد.
برای مثال، سؤال کاربر در صفحه عمومی گفتوگو، در صفحه یک محصول یا در سبد خرید میتواند معنای متفاوتی داشته باشد. دیا با توجه به این زمینه، پاسخ مرتبطتری ارائه میکند.
او همچنین تأکید کرد که سبد خرید دیا از سبد خرید دیجیکالا جدا نیست. افزودن یا حذف کالا در این محیط، با همان سبد خرید کاربر در دیجیکالا مرتبط است و کاربر با دو سبد مستقل مواجه نمیشود.
نمایش کالا متناسب با نیاز؛ از تصویر تا اطلاعات و تنوع
بخش دیگری از معرفی دیا به نحوه نمایش کالاها اختصاص داشت. فهمی توضیح داد که شیوه تصمیمگیری کاربران در گروههای مختلف کالایی یکسان نیست.
برای خرید محصولاتی مانند لباس و کفش، تصویر اهمیت بیشتری دارد؛ در برخی دستهها، اطلاعات و توضیحات فنی تعیینکننده است و در موارد دیگر، مشاهده تنوع و تعداد بیشتری از گزینهها به انتخاب کمک میکند.
به گفته او، دیا با توجه به نوع کالا و هدف کاربر، میتواند نحوه نمایش پیشنهادها را تغییر دهد تا اطلاعاتی که برای تصمیمگیری اهمیت بیشتری دارند، در دسترس قرار بگیرند.
مقایسه محصولات و پیشنهاد گزینه مناسبتر
فهمی مقایسه محصولات را یکی دیگر از قابلیتهای دیا معرفی کرد. او گفت در تجربه متداول خرید، کاربران برای مقایسه چند کالا باید صفحات مختلف را باز کنند، مشخصات را بخوانند و نظرهای خریداران را بررسی کنند؛ درحالیکه در دیا میتوانند درخواست مقایسه را در قالب یک سؤال مطرح کنند.
این دستیار، محصولات را بر اساس ویژگیهای مرتبط با آن دسته بررسی و مقایسه میکند. به گفته فهمی، با افزایش شناخت از کاربر و اطلاعاتی که در جریان استفاده از دستیار به دست میآید، پیشنهادها نیز میتوانند شخصیتر شوند و دیا درباره مناسببودن گزینهها برای همان کاربر توضیح دهد.
جستوجوی چنددستهای و پیشنهاد کالاهای مکمل
فهمی تأکید کرد که نیاز کاربران همیشه از جستوجوی یک کالای مشخص آغاز نمیشود. گاهی کاربر هدفی کلی دارد؛ برای مثال، میخواهد پیتزا درست کند و بداند به چه وسایل و محصولاتی نیاز دارد.
در چنین موقعیتهایی، دیا میتواند نیاز کلی را به چند دسته محصول تبدیل کند و گزینههای مرتبط را در کنار هم پیشنهاد دهد. این قابلیت، به کاربرانی کمک میکند که هنوز نمیدانند برای انجام یک کار باید سراغ چه کالاهایی بروند.
پیشنهاد کالاهای مکمل یا «باندلکردن» محصولات نیز از دیگر قابلیتهای مطرحشده بود. فهمی مثال زد که کاربر پس از انتخاب یک پیراهن میتواند از دیا بخواهد شلوار، کفش یا اکسسوری متناسب با آن پیشنهاد کند. این کاربرد به پوشاک محدود نیست و میتواند برای تجهیز میز گیمینگ یا انتخاب مجموعهای از لوازم آشپزخانه نیز استفاده شود.
همراهی پس از خرید و امکان بازگشت به گفتوگوهای قبلی
به گفته فهمی، نقش دیا صرفاً به پیداکردن محصول و کمک به خرید محدود نمیشود و پاسخگویی به نیازهای پشتیبانی پس از خرید نیز در دامنه همراهی این دستیار قرار دارد.
او پیگیری وضعیت سفارش و زمان رسیدن کالا را از نمونه نیازهایی دانست که کاربران میتوانند درباره آنها از دیا کمک بگیرند.
فهمی همچنین توضیح داد که موضوعات مختلف گفتوگو در این محیط قابل دستهبندی و دسترسی هستند. کاربران میتوانند از طریق پنل موضوعات، به گفتوگوهای پیشین و کالاهایی که در جریان آنها مشاهده کردهاند بازگردند.
چرا دیجیکالا به دستیار اختصاصی نیاز دارد؟
در پاسخ به پرسش چیتچیان درباره تفاوت دیا با دستیارهای عمومی هوش مصنوعی، فهمی گفت این پرسش تنها درباره دیجیکالا مطرح نیست و دیگر شرکتهای تجارت الکترونیکی نیز با همین موضوع روبهرو هستند.
او پذیرفت که دستیارهای عمومی میتوانند بخشی از نیازهای مطرحشده را پاسخ دهند، اما دو تفاوت اصلی برای دیا برشمرد: شناخت زمینه اختصاصی دیجیکالا و امکان اقدام از جانب این مجموعه.
به گفته فهمی، دیا به اطلاعات و جزئیات مرتبط با محصولات، روشهای ارسال و خدمات دیجیکالا آگاهی دارد و میتواند با اتکا به این زمینه، پاسخ مرتبطتری ارائه کند.
تفاوت دوم، «عاملیت» از طرف دیجیکالا است. او توضیح داد که دستیارهای عمومی معمولاً در کنار کاربر قرار میگیرند و با فروشگاه تعامل میکنند؛ اما دستیار اختصاصی میتواند در چارچوب اختیاراتی که فروشگاه برای آن تعریف میکند، از جانب کسبوکار اقدام کند.
فهمی برای توضیح این تمایز، به امکان ارائه تخفیف یا پیشنهاد یک بسته کالایی از طرف دیجیکالا اشاره کرد؛ مثالهایی از اختیاراتی که یک دستیار عمومی مستقلاً در اختیار ندارد.
معماری دیا؛ شبکهای از عاملهای تخصصی، نه صرفاً یک مدل عمومی
فهمی در توضیح ساختار فنی دیا گفت این محصول صرفاً بر استفاده از یک مدل عمومی هوش مصنوعی متکی نیست. به گفته او، نیازهای مختلف در مسیر خرید شناسایی و به وظایف کوچکتر تبدیل شدهاند و عاملهای تخصصی برای انجام این وظایف، در قالب یک گراف و شبکه در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
او توضیح داد که شکستن درخواست کاربر به وظایف کوچک و مشخص، امکان استفاده از مدلهای متنباز و مدلهای قابل میزبانی محلی را فراهم میکند. این رویکرد میتواند وابستگی به مدلهای خارجی را کاهش دهد و در مدیریت هزینهها نیز مؤثر باشد.
به گفته فهمی، توسعه این شبکه از عاملها به ارتباط با مشتری محدود نخواهد ماند و قرار است کاربردهای آن در عملیات، پشتیبانی و بخشهای دیگر نیز گسترش یابد.
تغییر در شیوه توسعه محصول؛ از بازخورد کاربران تا بهبود مستمر
در ادامه نشست، ندا برادران به تأثیر این تحول بر فرایند توسعه محصول پرداخت. او توضیح داد که در الگوی متداول، بازخورد کاربران از کانالهای مختلف جمعآوری میشود و سپس تیمها باید مسئلهها را شناسایی، راهحلها را تعریف و اولویتبندی کنند و آنها را وارد فرایند توسعه کنند.
به گفته او، حرکت به سمت استفاده از عاملهای هوش مصنوعی میتواند این چرخه را نیز تغییر دهد؛ از تشخیص نقاط دشوار تجربه کاربر و تبدیل آنها به مسئله، تا پیشنهاد راهحل، ورود به فرایند عملیاتی و دریافت بازخورد.
برادران تأکید کرد که موضوع تنها ارائه سرویسهای تازه به مشتریان نیست، بلکه شیوه فعالیت کسبوکار و توسعه محصولات در پشت صحنه نیز در حال تغییر است.
فهمی نیز در تکمیل این بحث گفت تجربه کاربران و کیفیت پاسخهای دیا میتواند به شناسایی نقاط ضعف و قابلیتهای موردنیاز کمک کند تا این موارد وارد فهرست کارهای توسعه شوند و مبنای بهبود محصول قرار گیرند. او این رویکرد را حرکت به سمت توسعه سازوکاری توصیف کرد که خود بتواند در بهبود محصول نقش داشته باشد.
دیا محصولی جدا از سایر بخشهای دیجیکالا نیست
فهمی در پایان تأکید کرد که دیا بهصورت محصولی منفصل از دیگر بخشهای دیجیکالا توسعه نیافته است. به گفته او، تیمهای مختلف، از جمله تیم هوش مصنوعی، جستوجو و تیمهای مرتبط با تجربه خرید، در فراهمکردن قابلیتها و سرویسهای موردنیاز این دستیار نقش دارند.
او همچنین به فعالیت تیم هوش مصنوعی گروه دیجیکالا برای توسعه و استفاده از مدلهای داخلی اشاره کرد؛ مسیری که هدف آن کاهش اتکا به مدلهای بزرگ خارجی و بهرهگیری از مزایای فنی و هزینهای مدلهای داخلی است.
بر اساس توضیحات ارائهشده در این مراسم، دیا نخستین نمود بیرونی مسیری است که دیجیکالا برای هوشمندسازی تجربه خرید دنبال میکند؛ مسیری که از بیان نیاز به زبان طبیعی آغاز میشود و در برنامه توسعه این مجموعه، انتخاب کالا، خدمات پس از خرید و فرایندهای داخلی کسبوکار را نیز در بر میگیرد.



