گوشت قرمز چگونه به سفره مردم برمی‌گردد؛ بررسی راهکارهای یک معضل مهم در نشست گفتمان کاهش رنج مردم در مؤسسه اطلاعات
این بار، منصور پوریان، رئیس شورای تأمین دام کشور، به نشست گفتمان «کاهش رنج مردم» در روزنامه اطلاعات آمد تا درباره چالش‌های بازار گوشت، ظرفیت تولید داخلی، سیاست‌های واردات و راهکارهای کاهش قیمت و حمایت از دامداران سخن بگوید.
اطلاعات – مینا حیدری: با اصلاح سیاست‌های تنظیم بازار، توجه به ظرفیت تولید داخل و بهبود روند توزیع می‌توان زمینه کاهش قیمت گوشت را فراهم کرد . افزایش قیمت گوشت و فاصله میان نرخ دام زنده و قیمت نهایی آن برای مصرف‌کنندگان، ضرورت بررسی هزینه‌های تولید، توزیع و سیاست‌های تنظیم بازار را دوچندان کرده است.
پوریان با اشاره به افزایش فاصله قیمت دام زنده و گوشت در بازار گفت: در حالی که قیمت دام زنده طی ماه‌های گذشته ثبات نسبی داشته، قیمت گوشت افزایش یافته است؛ موضوعی که ضرورت بررسی حلقه‌های توزیع، هزینه‌های عرضه و عملکرد سازوکار تنظیم بازار را نشان می‌دهد.
وی با بیان این که مصرف ماهانه گوشت کشور حدود ۶۰ تا ۷۰ هزار تن برآورد می‌شود، اظهار داشت: تولید ماهانه گوشت در تابستان حدود ۴۶ تا ۴۷ هزار تن بوده و پیش‌بینی می‌شود این رقم در پاییز به حدود ۵۰ هزار تن برسد. همچنین با احتساب ذخایر حدود ۲۰ هزار تنی، امکان تأمین بخش عمده نیاز بازار وجود دارد.
پوریان، تولید سالانه گوشت کشور را حدود یک میلیون تن و مصرف را بین یک میلیون و ۱۰۰ هزار تا یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن اعلام کرد و افزود: ظرفیت تولید داخلی می‌تواند نقش مهمی در تأمین بازار داشته باشد، اما سیاست‌گذاری‌ها باید به‌گونه‌ای باشد که این ظرفیت به تنظیم قیمت‌ها نیز کمک کند.
فاصله قیمت دام زنده و گوشت در بازار
رئیس شورای تأمین دام کشور با انتقاد از فاصله قیمت دام زنده و گوشت عرضه‌شده گفت: قیمت هر کیلوگرم دام زنده نر کشتاری حدود ۶۹۰ تا ۷۲۰ هزار تومان است، در حالی که قیمت گوشت در بازار به دو میلیون تا دو میلیون و ۱۰۰ هزار تومان می‌رسد.
به گفته پوریان، باید قیمت گوشت بره نر درجه‌یک، حدود یک میلیون و ۶۵۰ تا یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان باشد و سایر انواع گوشت بره نیز با توجه به نوع دام و کیفیت آن، با قیمت پایین‌تری عرضه شوند. قیمت دام‌های ماده و برخی دیگر از اقلام کشتاری نیز پایین‌تر از دام نر کشتاری است، اما این تفاوت در قیمت نهایی گوشت به‌درستی منعکس نمی‌شود.
او یکی از محورهای نیازمند بررسی را نحوه عرضه گوشت بسته‌بندی‌شده و نقش فروشگاه‌های زنجیره‌ای در تعیین قیمت دانست. به اعتقاد وی، در مواردی نوع و کیفیت گوشت به‌اندازه کافی شفاف نیست و تفاوت قیمت محصولات متناسب با ارزش واقعی آنها تعیین نمی‌شود؛ مسأله‌ای که می‌تواند به افزایش هزینه پرداختی مصرف‌کننده منجر شود.
پوریان بر ضرورت نظارت دقیق‌تر بر زنجیره عرضه تأکید کرد و گفت برای بررسی فاصله قیمت دام زنده و گوشت، باید هزینه‌های کشتار، فرآوری، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و توزیع به‌صورت دقیق مشخص شود.
تولید داخلی؛ پشتوانه تأمین بازار
ایران در تولید دام سبک از ظرفیت قابل‌توجهی برخوردار است و به گفته رئیس شورای تأمین دام کشور، در این زمینه جایگاه چهارم جهان را دارد. پوریان، جمعیت دام سبک کشور را حدود ۴۶۸ میلیون رأس و جمعیت دام سنگین را حدود هفت‌ونیم میلیون رأس اعلام کرد.
او با اشاره به محدودیت واردات گوشت در دوره جنگ اظهار کرد: میزان واردات در این دوره، بنا بر آمار ارائه‌شده، از ۲۰ هزار تن فراتر نرفته اما تولید داخلی توانسته بخش عمده نیاز بازار را تأمین کند.
رئیس شورای تأمین دام کشور تأکید کرد: واردات باید مکمل تولید داخلی باشد، نه محور اصلی سیاست‌گذاری بازار. به گفته او، واردات در شرایط کمبود واقعی یا برای حمایت از دام‌های مولد و جلوگیری از کشتار آنها می‌تواند مؤثر باشد، اما وابسته‌کردن قیمت‌گذاری داخلی به گوشت وارداتی، به تولیدکنندگان کشور آسیب می‌زند.
پوریان همچنین افزایش هزینه حمل‌ونقل را از عوامل مؤثر بر قیمت گوشت وارداتی دانست و گفت در چنین شرایطی، تکیه بر قیمت واردات برای تعیین نرخ داخلی می‌تواند موجب افزایش قیمت‌ها شود. از نظر او، تصمیم‌گیری درباره واردات باید بر پایه میزان تولید داخلی، نیاز واقعی بازار و هزینه تمام‌شده محصولات انجام گیرد.
ضرورت بازنگری در سیاست‌های تنظیم بازار
پوریان یکی از مشکلات بازار را فاصله تصمیم‌گیران از شرایط واقعی تولید و عرضه دانست و بر ضرورت حضور فعالان میدانی در جلسات تنظیم بازار تأکید کرد. به گفته او، میزان عرضه روزانه دام و گوشت، هزینه‌های تولید و تفاوت کیفیت محصولات باید در تصمیم‌گیری‌ها لحاظ شود.
وی با اشاره به این که گوشت، مشمول قیمت‌گذاری دستوری نیست، گفت می‌توان با بررسی هزینه‌ها و شرایط عرضه، قیمت‌های واقع‌بینانه‌ای تعیین کرد تا فاصله‌های غیرمنطقی میان قیمت خرید و فروش کاهش یابد. او همچنین خواستار ورود جدی‌تر ستادهای تنظیم بازار استان‌ها به بررسی قیمت‌ها شد.
صادرات و پرواربندی؛ حمایت از تولیدکننده
رئیس شورای تأمین دام کشور، صادرات را یکی از ابزارهای حمایت از دامداران دانست و گفت دسترسی به بازار فروش و بازگشت سرمایه برای تداوم فعالیت واحدهای دامپروری ضروری است.
پوریان با اشاره به اهمیت پرواربندی توضیح داد دام‌هایی که از مراتع یا واحدهای پرورش اولیه وارد بازار می‌شوند، لزوما به وزن مطلوب کشتار نرسیده‌اند. توسعه پرواربندی می‌تواند با فراهم‌کردن امکان تغذیه و نگهداری دام برای مدتی مشخص، کیفیت و وزن آن را افزایش دهد.
به گفته او، ظرفیت پرواربندی کشور بیش از میزان فعلی است، اما توسعه آن به فراهم‌شدن امکان فروش محصول و تأمین نقدینگی بستگی دارد و در صورت نبود بازار مطمئن، سرمایه‌گذاران انگیزه کافی برای ادامه فعالیت نخواهند داشت.
توسعه علوفه و استفاده از ظرفیت‌های مغفول
پوریان، توسعه تولید داخلی علوفه را یکی از راهکارهای کاهش هزینه تولید گوشت دانست و بر ضرورت کاهش وابستگی به نهاده‌های وارداتی تأکید کرد. به گفته او، تقویت سبد خوراک دام و توسعه کشت علوفه می‌تواند هزینه دامداری‌ها را کاهش دهد و به ثبات تولید کمک کند.
وی همچنین گاومیش و شتر را از ظرفیت‌های کمتر موردتوجه کشور دانست و گفت توسعه پرورش این گونه‌ها، متناسب با شرایط اقلیمی مناطق مختلف، می‌تواند در تأمین گوشت و شیر نقش داشته باشد. او با اشاره به واردات بخشی از گوشت گاومیش موردنیاز کشور، بر امکان تقویت تولید داخلی در این حوزه تأکید کرد.
پوریان با اشاره به مناسب‌ترشدن شرایط تولید در پاییز پیش‌بینی کرد افزایش زایش دام‌ها و شکل‌گیری دوره‌های جدید پرواربندی، عرضه دام کشتاری را افزایش دهد. با این حال، به گفته او، تداوم این روند به هزینه خوراک دام، سیاست‌های حمایتی و فراهم‌بودن شرایط مناسب برای فعالیت تولیدکنندگان بستگی دارد. همچنین استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان، اصلاح نژاد و روش‌های نوین تولید علوفه می‌تواند به افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های تولید کمک کند.
نقش فروشگاه‌های زنجیره‌ای در قیمت گوشت
منصور پوریان، رئیس شورای تأمین دام کشور، معتقد است فروشگاه‌های زنجیره‌ای، بسته‌بندی گوشت و شرکت‌های فعال در حوزه آلایش دام در شکل‌گیری قیمت نهایی گوشت نقش دارند. به گفته او، تنوع نژادهای دامی و تفاوت کیفیت گوشت باید در قیمت‌گذاری لحاظ شود، اما در بازار بسته‌بندی‌شده، این تفاوت‌ها به‌درستی منعکس نمی‌شود. در نتیجه، مصرف‌کننده ممکن است برای گوشت‌هایی با کیفیت و ارزش یکسان، قیمت‌های نزدیک به هم بپردازد.
او بر ضرورت نظارت دقیق‌تر بر قیمت‌گذاری و عملکرد حلقه‌های مختلف عرضه تأکید دارد و معتقد است سیاست‌های تنظیم بازار باید به‌گونه‌ای باشد که تفاوت نوع و کیفیت گوشت در قیمت نهایی مشخص شود و گوشت وارداتی نباید معیار قیمت‌گذاری گوشت داخلی باشد.
پوریان با مبنا قرار گرفتن قیمت گوشت وارداتی برای تعیین نرخ گوشت داخلی مخالف است و تأکید می‌کند که واردات باید نقش مکمل تولید داخل را داشته باشد. به گفته او، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، قیمت تمام‌شده گوشت وارداتی را بالا برده و در برخی موارد آن را از گوشت تولید داخل گران‌تر کرده است.
او با اشاره به افزایش هزینه حمل گوشت از هند، توضیح می‌دهد که هزینه حمل هر کیلو گوشت از حدود ۳ دلار و ۵۰ سنت تا ۴ دلار به حدود ۷ دلار رسیده و چنین شرایطی، ضرورت بازنگری در سیاست‌های واردات و توجه بیشتر به ظرفیت تولید داخلی را نشان می‌دهد.
پوریان همچنین معتقد است تصمیم‌گیری درباره واردات باید با در نظر گرفتن وضعیت تولید داخل و نیاز واقعی بازار انجام شود. او به‌جای نسبت دادن مشکلات بازار به عنوان کلی «مافیا»، بر بررسی قوانین، مصوبات و تصمیم‌هایی تأکید می‌کند که ممکن است به اختلال در عرضه و قیمت‌گذاری منجر شده باشند.
سهم عوامل روانی در گرانی گوشت و پیش‌بینی کاهش قیمت
پوریان بخشی از افزایش قیمت گوشت را ناشی از عوامل روانی بازار می‌داند و برآورد می‌کند که این عوامل حدود ۵۰ درصد گرانی را توضیح می‌دهند. او پیش‌بینی کرده است با پایان جنگ، قیمت گوشت دست‌کم ۵۰ درصد کاهش یابد؛ پیش‌بینی که به ارزیابی او از شرایط بازار مربوط است و تحقق آن به عوامل مختلف اقتصادی و عرضه بستگی دارد.
به اعتقاد او، حتی در شرایط فعلی نیز با اصلاح سیاست‌های تنظیم بازار، توجه به ظرفیت تولید داخل و بهبود روند توزیع می‌توان زمینه کاهش قیمت را فراهم کرد. توسعه تولید علوفه داخلی و تقویت پرواربندی دام نیز از جمله اقداماتی است که می‌تواند هزینه تولید را کاهش دهد.
پوریان در مجموع بر این باور است که برای متعادل کردن بازار گوشت، باید به‌جای اتکای بیش از اندازه به واردات، ظرفیت دامداری داخلی تقویت شود و قیمت‌گذاری نیز با توجه به هزینه واقعی تولید، کیفیت محصول و شرایط عرضه صورت گیرد.
