وقتی بازار بزرگ‌تر شد اما مصرف نه؛ روایت تازه از خرده‌فروشی ایران

در این نشست، ناصر پاشاپور نیکو، مدیرعامل گروه dnaunion، محمد موسوی، مدیرعامل شرکت ارتباط تصویر اشاره و عضو هیئت‌مدیره گروه dnaunion و کامیار امامی، مدیرعامل شرکت پژوهش بازار رسانه امروز (emrc) حضور داشتند و کامیار امامی به تشریح یافته‌های گزارش پرداخت.

این گزارش بر پایه داده‌های پنل خرده‌فروشی emrc تهیه شده است؛ پنلی که به گفته امامی، حدود ۷۵ هزار فروشگاه خرده‌فروشی در ایران را پوشش می‌دهد و داده‌های آن نزدیک به ۱۵ سال است به‌صورت مستمر جمع‌آوری می‌شود. شرکت emrc نیز از سال ۱۳۸۲ فعالیت خود را در حوزه تحقیقات بازار، رسانه و مصرف‌کننده آغاز کرده است.

امامی در ابتدای ارائه گزارش توضیح داد که هدف از این مطالعه، مقایسه رفتار بازار در سه مقطع زمانی بوده است؛ آبان و آذر ۱۴۰۴ به‌عنوان دوره پیش از بحران، دی و بهمن ۱۴۰۴ به‌عنوان دوره وقایع دی‌ماه و اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ به‌عنوان دوره جنگ.

«ما سه بازه زمانی مختلف را با هم مقایسه کردیم؛ پیش از بحران، وقایع دی‌ماه و زمان جنگ، تا ببینیم در این دوره‌ها چه تغییراتی در فروش محصولات مختلف اتفاق افتاده است.»

بازار بزرگ‌تر شد، اما مصرف نه

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این گزارش، فاصله میان رشد ریالی و رشد حجمی بازار است. بر اساس داده‌های emrc، فروش حجمی کل بازار در سه دوره مورد بررسی تقریباً ثابت مانده و تنها ۰.۲ درصد تغییر کرده است؛ در حالی که ارزش ریالی بازار کالاهای تندمصرف در همین بازه ۵۲ درصد افزایش یافته است.

امامی با اشاره به این تفاوت گفت:

«در این سه دوره، بازار از نظر حجمی تقریباً تغییر نکرده و فقط دو دهم درصد رشد کرده است؛ اما از دوره آبان و آذر تا دوره اسفند و فروردین، اندازه بازار از نظر ریالی ۵۲ درصد بزرگ‌تر شده است.»

این داده‌ها نشان می‌دهد رشد ارزش بازار در دوره مورد بررسی، بیش از آنکه حاصل افزایش مصرف باشد، تحت تأثیر افزایش قیمت و تورم قرار داشته است.

در عین حال، داده‌های گزارش نشان می‌دهد بازار در نخستین مرحله بحران با افت فروش حجمی در بسیاری از صنایع مواجه شده، اما در دوره اسفند و فروردین بخش قابل توجهی از این افت جبران شده است.

«در دوره دی و بهمن میزان فروش محصولات در صنایع مختلف تغییر کرد، اما در دوره فروردین بازار خودش را بازیابی کرد و توانست بخشی از افت را جبران کند.»

مواد غذایی؛ برنده تورمی بازار

یکی دیگر از یافته‌های قابل توجه گزارش، تغییر سهم گروه‌های مختلف از ارزش ریالی بازار است. سهم مواد غذایی در دوره اسفند و فروردین افزایش داشته و از حدود ۱۷ درصد به ۲۴ درصد رسیده است.

امامی این تغییر را تا حدی ناشی از اولویت یافتن کالاهای ضروری در سبد خانوارها دانست و گفت:

«شاید به خاطر ضرورتی که وجود داشته، مصرف‌کننده بر اساس ضرورتش مواد غذایی خریده و با افزایش قیمت‌ها، سهم فروش این صنعت از نظر ریالی رشد کرده است.»

بررسی قیمت‌ها نیز نشان می‌دهد تقریباً تمام صنایع در این دوره افزایش قیمت داشته‌اند، اما شدت رشد قیمت در گروه‌های مختلف یکسان نبوده است.

به گفته امامی:

«در تقریباً تمام صنایع مختلف افزایش قیمت داشتیم، اما در صنعت غذایی در هر دوره، یعنی دی و بهمن و اسفند و فروردین، رشد قیمت را به‌صورت مستمر مشاهده کردیم.»

بر اساس گزارش، رشد قیمت مواد غذایی در دوره اسفند و فروردین به حدود ۳۷ درصد رسیده و این گروه بیشترین فشار تورمی را در میان صنایع مورد بررسی تجربه کرده است.

“”توسعه برند را در اینستاگرام و تلگرام و لینکدین دنبال کنید””

روغن؛ کاهش مصرف در برابر رشد ۱۶۵ درصدی ارزش فروش

روغن خوراکی یکی از نمونه‌های روشن تأثیر تورم بر بازار است. اگرچه فروش حجمی این محصول در دوره مورد بررسی ۸.۶ درصد کاهش داشته، اما سهم آن از فروش ریالی گروه مواد غذایی از حدود ۱۴ درصد به ۲۵ درصد افزایش یافته است.

امامی درباره این تغییر گفت:

«با وجود اینکه میزان فروش روغن از نظر حجمی ۸.۶ درصد کاهش داشته، سهم ریالی آن رشد بسزایی داشته و از ۱۴ درصد به ۲۵ درصد رسیده است.»

ارزش ریالی فروش روغن نیز در این دوره حدود ۱۶۵ درصد رشد داشته است؛ اتفاقی که به‌روشنی نشان می‌دهد افزایش ارزش فروش در بازار لزوماً به معنای افزایش مصرف نیست.

خرده‌فروشان؛ قیمت مهم‌تر از کمبود کالا

بخش دیگری از مطالعه به نظرسنجی از حدود ۴۰۰ خرده‌فروش اختصاص داشته است. در این بخش، دیدگاه فروشگاه‌ها درباره تغییرات بازار، تأمین کالا و رفتار فروش در دوره جنگ بررسی شده است.

بر اساس یافته‌های گزارش، مهم‌ترین مسئله خرده‌فروشان در دوره بحران، بی‌ثباتی قیمت‌ها بوده و نه کمبود گسترده کالا.

امامی گفت:

«حدود ۵۵ درصد خرده‌فروشی‌ها اعلام کردند که در تأمین مواد غذایی هیچ مشکلی نداشتند و اثر کمبود کالا برای آنها بسیار محدود بوده است.»

در مقابل، لبنیات بیشترین نوسان و بی‌ثباتی قیمت را از نگاه خرده‌فروشان تجربه کرده است.

«حدود ۸۰ درصد خرده‌فروشان درباره لبنیات از بیشترین نوسان و بی‌ثباتی قیمت صحبت کردند.»

این یافته نشان می‌دهد در دوره بحران، پیش‌بینی‌ناپذیری قیمت‌ها به یکی از مهم‌ترین چالش‌های فعالان بازار تبدیل شده است.

کالابرگ؛ اثر محدود در شبکه فروش

در بخش دیگری از این نظرسنجی، اثر کالابرگ بر فروشگاه‌ها بررسی شده است. نتایج نشان می‌دهد بیش از نیمی از فروشگاه‌ها اعلام کرده‌اند که امکان ارائه کالابرگ در آنها فعال نشده و در فروشگاه‌های مشمول نیز اثر مثبت آن عمدتاً در سطح کم تا متوسط ارزیابی شده است.

آب؛ یکی از معدود کالاهای دارای رشد حجمی

در بازار نوشیدنی‌ها، آب در دوره اسفند و فروردین بیشترین رشد فروش حجمی را ثبت کرده است. بر اساس گزارش، فروش حجمی آب حدود ۸ درصد افزایش داشته است.

امامی درباره این رشد گفت:

«آب محصولی بود که بیشترین رشد را از نظر حجمی داشت و نزدیک به ۸ درصد رشد فروش حجمی را ثبت کرد.»

او یکی از دلایل این رشد را ماهیت ضروری آب و امکان ذخیره‌سازی آن در شرایط بحران دانست.

مقاومت کالاهای ضروری در برابر بحران

در بازار محصولات سلولزی نیز کالاهای ضروری مانند پوشک کودک، با وجود افزایش قیمت، مقاومت بیشتری در برابر افت مصرف نشان داده‌اند. این موضوع در کنار رشد فروش حجمی آب و تداوم تقاضا برای مواد غذایی نشان می‌دهد ضروری بودن کالا یکی از عوامل مهم در حفظ تقاضا در دوره بحران بوده است.

در مجموع، یافته‌های گزارش emrc تصویری از بازاری را ارائه می‌دهد که در دو بحران اخیر، مصرف خود را تا حد زیادی حفظ کرده اما هزینه بیشتری برای همان میزان مصرف پرداخته است. افزایش ۵۲ درصدی ارزش ریالی بازار در کنار تغییر تنها ۰.۲ درصدی حجم فروش، مهم‌ترین نشانه این وضعیت است.

از سوی دیگر، تغییر سهم مواد غذایی، رشد شدید ارزش فروش روغن، مقاومت کالاهای ضروری و افزایش فروش حجمی آب نشان می‌دهد مصرف‌کننده ایرانی در شرایط بحران الزاماً بازار را ترک نکرده، بلکه سبد خرید و اولویت‌های هزینه‌کرد خود را متناسب با شرایط جدید بازتنظیم کرده است.

نشست خبری سالانه گروه dnaunion در روز دوشنبه ۲۶ مردادماه ۱۴۰۵، از ساعت ۱۰ تا ۱۲ در ساختمان روزنامه اطلاعات برگزار شد و ارائه گزارش بازار و پاسخ به پرسش‌های خبرنگاران، بخش اصلی این نشست را تشکیل داد.

این نشست در آستانه روز خبرنگار برگزار شد و گروه dnaunion در دعوت‌نامه خود، هدف از برگزاری آن را علاوه بر ارائه یافته‌های پژوهشی، تقدیر از فعالان حوزه رسانه عنوان کرده بود.