هشت محور علم و فناوری به برنامه اجرایی تبدیل می‌شود
معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به دسته‌بندی تأکیدات رهبر انقلاب در ۱۳ بخش و ارتباط مستقیم هشت بخش آن با مأموریت‌های معاونت علمی، از تدوین برنامه‌های اجرایی برای تحقق این محورها خبر داد و گفت: جهش علمی کشور باید هم سریع و هم عمیق باشد و توجه به علوم پایه و حمایت از پژوهش‌های مرزشکن، از الزامات تحقق این هدف است.
به گزارش توسعه برند، حسین افشین در جمع خبرنگاران و در حاشیه بازدید از سومین المپیک فناوری ۲۰۲۶ در پارک علم و فناوری پردیس، در پاسخ به پرسشی درباره برنامه‌های معاونت علمی برای تحقق هشت محور علم و فناوری مورد تأکید رهبر انقلاب، اظهار کرد: ما سخنان ایشان را در ۱۳ بخش دسته‌بندی کردیم که هشت بخش آن به‌طور مستقیم با مأموریت‌های معاونت علمی مرتبط است و برای هر یک از این بخش‌ها در حال تدوین برنامه اجرایی هستیم.
وی با بیان اینکه پیام اصلی این تأکیدات، توجه به سطح حکمرانی علم و فناوری است، افزود: این موضوع صرفاً به یک دستگاه محدود نمی‌شود، بلکه کل زیست‌بوم علم و فناوری کشور باید برای تحقق آن برنامه‌ریزی کند.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به ضرورت دیده‌شدن نخبگان، جهش علمی سریع و عمیق و توجه به علوم پایه، گفت: یکی از نکات مهم این است که جهش علمی کشور باید هم سریع باشد و هم عمیق؛ چراکه پیشرفت علمی صرفاً با افزایش کمی دستاوردها محقق نمی‌شود.
علوم پایه؛ فونداسیون انقلاب علمی و صنعتی
افشین با تأکید بر اهمیت علوم پایه در توسعه علمی و فناورانه کشور، اظهار کرد: هیچ کشوری را نمی‌توان یافت که توانسته باشد انقلاب صنعتی را تجربه کند، مگر اینکه پیش از آن یک انقلاب علمی در آن کشور شکل گرفته باشد.
وی افزود: انقلاب علمی در علوم پایه اتفاق می‌افتد، اما متأسفانه به دلیل اینکه بازار مستقیمی برای علوم پایه وجود نداشته است، در سال‌های گذشته توجه ویژه‌ای به این حوزه نشده است.
معاون علمی رئیس‌جمهور ادامه داد: در برخی رویکردها، دانشگاه را صرفاً به‌عنوان نهادی برای حل مسئله در نظر گرفته‌ایم و این تصور شکل گرفته است که علوم پایه مستقیماً مسئله‌ای را حل نمی‌کند؛ در نتیجه، توجه به این حوزه به‌تدریج کاهش یافته است.
افشین تصریح کرد: درحالی‌که علوم پایه همان فونداسیون علم و فناوری است و بدون توجه به آن، نمی‌توان انتظار داشت که تحولات بنیادین علمی و صنعتی در کشور شکل بگیرد.
وی با اشاره به برنامه‌های بنیاد علم در حوزه حمایت از علوم پایه و علوم انسانی، گفت: از زمانی که در بنیاد علم فعالیت خود را آغاز کردیم، توجه به علوم پایه و علوم انسانی را در دستور کار قرار دادیم و برای این حوزه‌ها برنامه‌های مفصلی داریم.
حمایت از ایده‌هایی که مرزهای دانش را جابه‌جا می‌کنند
افشین در ادامه با اشاره به ضرورت حمایت از پژوهش‌های مرزشکن، اظهار کرد: وقتی از علوم مرزشکن صحبت می‌کنیم، منظورمان صرفاً این نیست که فردی در حوزه فعالیت خود نوآوری داشته باشد و بر اساس آن، مقاله‌ای در یکی از بهترین مجلات علمی منتشر کند.
وی افزود: ممکن است یک پژوهشگر در چارچوب قوانین و ساختارهای موجود، نوآوری ارزشمندی انجام دهد، اما این موضوع لزوماً به معنای مرزشکنی علمی نیست. مرزشکنی زمانی اتفاق می‌افتد که یک ایده جدید بتواند به تغییر پارادایم در علم منجر شود.
افشین ادامه داد: مرزشکنی زمانی اتفاق می‌افتد که ساختارهای قبلی کنار گذاشته شوند و یک ساختار جدید شکل بگیرد؛ همان‌طور که در برخی تحولات بنیادین علمی، چارچوب‌های پیشین دستخوش تغییر شده‌اند.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از تحولات بنیادین در علم، اظهار کرد: برای مثال، اصل عدم قطعیت هایزنبرگ از جمله تحولاتی است که ساختارهای پیشین را با نگاه جدیدی مواجه کرد. چنین ایده‌هایی در جهان بسیار محدود هستند و ما قصد داریم حمایت ویژه‌ای از آنها داشته باشیم.
تدوین طرح «رویای علمی ایران» برای حمایت از مرزشکنی
معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به تدوین طرح «رویای علمی ایران» گفت: این طرح از حدود یک سال پیش در حال تدوین است و اکنون کارهای مربوط به آن تقریباً به پایان رسیده است.
افشین افزود: کارگاه این طرح هفته آینده برگزار می‌شود تا مشخص شود منظور از مرزشکنی علمی چیست و چه نوع ایده‌هایی می‌توانند در این چارچوب مورد حمایت قرار گیرند.
وی تأکید کرد: هدف ما حمایت از ایده‌هایی است که بتوانند مرزهای دانش را جابه‌جا کنند و زمینه شکل‌گیری تحولات بنیادین علمی را فراهم آورند.
مرجعیت فناوری در همه حوزه‌ها امکان‌پذیر نیست
افشین در ادامه با اشاره به ضرورت کسب مرجعیت علمی و فناوری در کشور، اظهار کرد: وقتی درباره مرجعیت فناوری صحبت می‌کنیم، نمی‌توانیم در همه حوزه‌ها به دنبال مرجعیت باشیم.
وی افزود: در برخی حوزه‌ها باید مصرف‌کننده فناوری باشیم، در برخی حوزه‌ها باید امکان تبادل فناوری داشته باشیم و در برخی حوزه‌ها نیز باید به جایگاهی برسیم که کشورهای دیگر برای دریافت فناوری به ما مراجعه کنند.
معاون علمی رئیس‌جمهور تصریح کرد: مرجعیت فناوری به این معناست که در برخی حوزه‌ها، کشور بتواند به مرجع توسعه و ارائه فناوری تبدیل شود و دیگران برای دستیابی به آن فناوری به ما رجوع کنند.
افشین با تأکید بر ضرورت تمرکز بر حوزه‌های نوظهور فناوری، گفت: باید حوزه‌هایی را شناسایی کنیم که ظرفیت ایجاد مرجعیت علمی و فناوری در آنها وجود دارد و منابع حمایتی کشور را به‌صورت هدفمند در این حوزه‌ها به کار بگیریم.
وی خاطرنشان کرد: تحقق این اهداف نیازمند برنامه‌ریزی در سطح کل زیست‌بوم علم و فناوری کشور است و نمی‌توان آن را صرفاً به اقدامات یک دستگاه محدود کرد.
