موج جدید محدودیت شبکههای اجتماعی برای کودکان؛ از استرالیا تا اروپا
نگرانیها درباره تأثیر شبکههای اجتماعی بر سلامت و امنیت کودکان، کشورها را به سمت تعیین محدودیتهای سنی و الزام شرکتهای فناوری به احراز سن کاربران سوق داده است. استرالیا نخستین کشوری بود که استفاده کودکان زیر ۱۶ سال از شبکههای اجتماعی را ممنوع کرد و حالا کشورهای مختلفی در اروپا، آسیا و خاورمیانه نیز در حال تدوین یا اجرای مقررات مشابه هستند.
به گزارش توسعه برند؛ استرالیا از دسامبر ۲۰۲۵ به نخستین کشور جهان تبدیل شد که استفاده کودکان زیر ۱۶ سال از شبکههای اجتماعی را ممنوع کرد. این قانون پلتفرمهایی مانند تیکتاک، یوتیوب، اینستاگرام و فیسبوک را موظف میکند دسترسی کاربران زیر ۱۶ سال را مسدود کنند.
در پی اجرای این قانون، کشورهای مختلف نیز در حال بررسی یا تصویب مقرراتی برای محدود کردن دسترسی کودکان و نوجوانان به شبکههای اجتماعی هستند؛ مقرراتی که از تعیین حداقل سن استفاده گرفته تا الزام پلتفرمها به احراز هویت و سن کاربران را شامل میشود.
استرالیا؛ سختگیرانهترین مقررات علیه شبکههای اجتماعی
قانون استرالیا از ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵ اجرایی شد و پلتفرمهای بزرگ شبکههای اجتماعی را مجبور کرد دسترسی افراد زیر ۱۶ سال را مسدود کنند.
شرکتهایی که از اجرای این قانون سرپیچی کنند، ممکن است با جریمهای تا ۴۹.۵ میلیون دلار استرالیا، معادل حدود ۳۴.۹ میلیون دلار آمریکا روبهرو شوند.
استرالیا با تعیین حداقل سن ۱۶ سال، یکی از سختگیرانهترین رویکردهای جهان برای محدود کردن دسترسی کودکان به شبکههای اجتماعی را در پیش گرفته است.
بریتانیا؛ ممنوعیت احتمالی تا سال آینده
بریتانیا نیز در حال حرکت به سمت ممنوعیت استفاده افراد زیر ۱۶ سال از شبکههای اجتماعی است. کییر استارمر، نخستوزیر سابق این کشور، ۱۵ ژوئن اعلام کرد دولت قصد دارد این ممنوعیت را تا کریسمس تصویب کند و اجرای آن از بهار ۲۰۲۷ آغاز شود.
دولت بریتانیا همچنین شرکتهای بزرگ فناوری را تحت فشار قرار داده است تا مانع انتشار تصاویر برهنه میان کودکان در تلفنهای همراه شوند.
بر اساس این طرح، شرکتهایی مانند اپل و گوگل باید راهکارهای فنی لازم را در گوشیها و تبلتها فعال یا ایجاد کنند تا تصاویر برهنه را شناسایی و از دسترسی کودکان به آنها جلوگیری کنند. بزرگسالان همچنان میتوانند پس از احراز سن، چنین محتوایی را دریافت، مشاهده یا ارسال کنند.
چین؛ محدودیت بر اساس سن
چین نیز برنامهای موسوم به «حالت ویژه کودکان و نوجوانان» را اجرا کرده است. این برنامه شامل محدودیتهای در سطح دستگاه و قوانین جداگانه برای برنامهها است و میزان استفاده از نمایشگر را بر اساس سن کاربر محدود میکند.
دانمارک؛ حداقل سن ۱۵ سال
دانمارک در نوامبر اعلام کرد قصد دارد استفاده از شبکههای اجتماعی را برای کودکان زیر ۱۵ سال ممنوع کند. با این حال، والدین میتوانند برای برخی پلتفرمها به کودکان ۱۳ ساله و بالاتر اجازه دسترسی بدهند.
فرانسه؛ اختلاف بر سر آزادی بیان
فرانسه مسیر متفاوتی را تجربه کرده است. بالاترین دادگاه این کشور در ۱۴ اوت قانونی را که دسترسی افراد زیر ۱۵ سال به شبکههای اجتماعی را ممنوع میکرد، متوقف کرد و اعلام کرد این قانون با آزادی بیان در تضاد است.
پارلمان فرانسه پیشتر در ژوئیه این ممنوعیت را در بحبوحه نگرانیها درباره قلدری اینترنتی و آسیبهای روانی ناشی از شبکههای اجتماعی تصویب کرده بود.
“”توسعه برند را در اینستاگرام و تلگرام و لینکدین دنبال کنید””
آلمان و ایتالیا؛ نقش والدین در دسترسی کودکان
در آلمان، افراد ۱۳ تا ۱۶ ساله تنها در صورتی میتوانند از شبکههای اجتماعی استفاده کنند که والدین آنها رضایت داده باشند. با این حال، فعالان حوزه حمایت از کودکان معتقدند این سازوکارها کافی نیستند.
در ایتالیا نیز کودکان زیر ۱۴ سال برای ایجاد حساب کاربری در شبکههای اجتماعی به رضایت والدین نیاز دارند؛ پس از ۱۴ سالگی، چنین رضایتی الزامی نیست.
اسپانیا، سوئد و نروژ به دنبال افزایش محدودیتها
اسپانیا نیز قصد دارد قوانین جدیدی برای افزایش امنیت کودکان در شبکههای اجتماعی و سامانههای هوش مصنوعی وضع کند. پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، پیشتر اعلام کرده بود دسترسی افراد زیر ۱۶ سال به شبکههای اجتماعی ممنوع خواهد شد و پلتفرمها باید سامانههای احراز سن را اجرا کنند.
در سوئد نیز یک کمیسیون دولتی در ژوئن پیشنهاد کرد حداقل سن استفاده از شبکههای اجتماعی به ۱۵ سال افزایش یابد. بر اساس این پیشنهاد، مسئولیت احراز سن کاربران بر عهده خود پلتفرمها خواهد بود.
نروژ نیز در سال ۲۰۲۴ پیشنهاد افزایش سن لازم برای موافقت کودکان با شرایط استفاده از شبکههای اجتماعی از ۱۳ به ۱۵ سال را مطرح کرد. دولت این کشور همچنین روی قانونی کار میکند که حداقل سن مطلق برای استفاده از شبکههای اجتماعی را ۱۵ سال تعیین خواهد کرد.
ترکیه و امارات؛ محدودیتهای سنی در خاورمیانه
ترکیه در ۲۴ آوریل قانونی را تصویب کرد که استفاده کودکان زیر ۱۵ سال از شبکههای اجتماعی را ممنوع میکند و مقررات جدیدی را برای پلتفرمهای دیجیتال، از جمله شرکتهای تولیدکننده بازی، در نظر میگیرد.
امارات متحده عربی نیز در ۱۸ ژوئن حداقل سن استفاده از شبکههای اجتماعی را ۱۵ سال تعیین کرد. بر اساس این مصوبه، کودکان زیر ۱۵ سال اجازه ایجاد یا استفاده از حسابهای شخصی شبکههای اجتماعی را ندارند و دسترسی آنها به امکانات کامل این پلتفرمها نیز محدود خواهد شد.
امارات نخستین کشور عربی است که چنین محدودیت سنی مشخصی برای استفاده از شبکههای اجتماعی وضع کرده است.
هند و نیوزیلند؛ حرکت به سمت محدودیت سنی
در هند، مشاور ارشد اقتصادی دولت در ژانویه خواستار تعیین محدودیت سنی برای شبکههای اجتماعی شد و مدل فعالیت این پلتفرمها را به دلیل تلاش برای درگیر نگه داشتن کاربران مورد انتقاد قرار داد.
نیوزیلند نیز در تازهترین اقدام، پیشنهاد ممنوعیت استفاده افراد زیر ۱۶ سال از شبکههای اجتماعی را مطرح کرده است. در صورت تصویب این قانون، پلتفرمها باید برای احراز سن کاربران اقدامات معقولی انجام دهند و در صورت رعایت نکردن مقررات، ممکن است با جریمهای تا ۱۰ درصد درآمد جهانی خود مواجه شوند.
لهستان و اسلوونی نیز در حال تدوین قانون هستند
لهستان در حال آمادهسازی قانونی برای ممنوعیت استفاده کودکان زیر ۱۵ سال از شبکههای اجتماعی است و قصد دارد مسئولیت احراز سن کاربران را بر عهده پلتفرمها بگذارد.
اسلوونی نیز در حال تدوین قانونی است که دسترسی کودکان زیر ۱۵ سال به شبکههای اجتماعی را ممنوع خواهد کرد.
اتحادیه اروپا به دنبال مقابله با طراحی اعتیادآور
موج محدودیتها به سطح اتحادیه اروپا نیز رسیده است. اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، در ماه مه اعلام کرد اتحادیه اروپا به دنبال تقویت حمایت از کودکان در برابر قابلیتهای آسیبزای شبکههای اجتماعی است.
کمیسیون اروپا قصد دارد در چارچوب قانون عدالت دیجیتال با آنچه «شیوههای طراحی اعتیادآور و آسیبزا» نامیده میشود، مقابله کند.
پارلمان اروپا نیز پیشتر قطعنامهای را تصویب کرده بود که خواستار ممنوعیت دسترسی افراد زیر ۱۶ سال به پلتفرمهای آنلاین، سایتهای اشتراک ویدئو و همراهان هوش مصنوعی بدون رضایت والدین شده بود. این قطعنامه همچنین ممنوعیت کامل این خدمات برای کودکان زیر ۱۳ سال را پیشنهاد میکرد.
آمریکا؛ فشار سیاسی برای افزایش حمایت از کودکان
در آمریکا نیز طرحهایی برای افزایش مسئولیت شبکههای اجتماعی در قبال کودکان در حال بررسی است. قانون موسوم به «قانون ایمنی کودکان در فضای آنلاین» شرکتهای شبکههای اجتماعی را موظف میکند در طراحی قابلیتهایی که ممکن است به کودکان آسیب بزنند، مراقبت منطقی بیشتری داشته باشند.
این قانون از قانون قدیمیتر حمایت از حریم خصوصی کودکان در فضای آنلاین جداست؛ قانونی که شرکتها را از جمعآوری اطلاعات شخصی کودکان زیر ۱۳ سال بدون رضایت والدین منع میکند.
با این حال، قوانین ایالتی آمریکا برای الزام به رضایت والدین جهت دسترسی کودکان به شبکههای اجتماعی با چالشهای قضایی، بهویژه در زمینه آزادی بیان، روبهرو شدهاند.
شرکتهای فناوری زیر فشار برای احراز سن کاربران
پلتفرمهایی مانند تیکتاک، فیسبوک و اسنپچت اعلام کردهاند که حداقل سن لازم برای ایجاد حساب کاربری در آنها ۱۳ سال است. با این حال، فعالان حوزه حمایت از کودکان معتقدند این محدودیتها در عمل کافی نیستند.
آمارهای رسمی در چند کشور اروپایی نیز نشان میدهد تعداد قابلتوجهی از کودکان زیر ۱۳ سال همچنان در شبکههای اجتماعی حساب کاربری دارند.
به نظر میرسد مسئله دیگر تنها تعیین یک حداقل سن برای استفاده از شبکههای اجتماعی نیست؛ کشورهای مختلف حالا به دنبال این هستند که مسئولیت تشخیص سن واقعی کاربر را نیز به خود پلتفرمها منتقل کنند.
مجموع این اقدامات نشان میدهد نگرانی دولتها درباره تأثیر شبکههای اجتماعی بر سلامت روان، امنیت و نحوه رشد کودکان به یکی از مهمترین موضوعات سیاستگذاری فناوری تبدیل شده است؛ موضوعی که احتمالاً در ماههای آینده به وضع قوانین سختگیرانهتر در کشورهای بیشتری منجر خواهد شد.
