مقاومت عمان در برابر درخواست ضدایرانی ترامپ؛ تهران و مسقط برای مدیریت تنگه هرمز به توافق رسیدهاند؟
عمان در برابر فشار ایالات متحده برای قطع ارتباط با ایران مقاومت میکند و اصرار دارد که تنها در حال مذاکره با تهران در مورد یک نظام مدیریت آینده برای تنگه هرمز بوده است که با قوانین بینالمللی سازگار باشد.
به گزارش اطلاعات آنلاین، عمان، متحد قدیمی ایالات متحده که در مدیریت تنگه هرمز با این کشور شریک است، به طور سنتی نقش یک میانجی پشت پرده را ایفا کرده و به آن اجازه داده است در اختلافاتی که منجر به شکاف در سایر نقاط خلیج فارس شده است، بیطرف بماند. بیطرفی آن محدودیتهایی دارد. این کشور به شدت از بیاحترامی اسرائیل به قوانین بینالمللی انتقاد میکند و روز چهارشنبه بیانیهای در محکومیت حملات ایران به بحرین و کویت صادر کرد.
اما دونالد ترامپ هفته گذشته، در اظهاراتی بیمقدمه، با تهدید به بمباران این سلطاننشین، عمان را در کانون توجه قرار داد و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، روز سهشنبه با ارائه شواهدی به کمیته امور خارجه سنا، سوءظنهای ایالات متحده در مورد عمان را تأیید کرد. او گفت: هیچ کشوری روی زمین به جز ایران – و شاید عمان – طرفدار آنچه ایران در تنگهها انجام میدهد، نیست.
عمان سعی کرده است از درگیر شدن در یک مسابقه رسمی با ترامپ در مورد زبان عامیانه خودداری کند. اما طلال بن سلیمان الرحبی، سفیر عمان در واشنگتن، هفته گذشته در تماسهایی با اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، و جلساتی در وزارت امور خارجه، تلاش کرد به ایالات متحده اطمینان دهد که این سلطاننشین با نظام دریافت عوارض مخالف است و اصل آزادی دریانوردی را رعایت خواهد کرد.
ایران اعلام کرده است به عنوان بخشی از هر گونه توافق برای بازگشایی تنگه هرمز، حاضر است ظرف یک ماه از بازگشت عبور کشتیها به سطح قبل از جنگ اطمینان حاصل کند. اما همچنین نهادی به نام «اداره تنگه خلیج فارس» را که اکنون از سوی وزارت خزانهداری ایالات متحده تحریم شده، تأسیس کرده است که کشتیها برای عبور از تنگه باید از آن اجازه بگیرند.
ایران در تلاش برای تطبیق طرح خود با قوانین بینالمللی و خوشایندتر برای عمان، پیشنهاد دریافت هزینه غیر تبعیضآمیز برای کشتیهای عبوری را میدهد. آرمان خرسند، رئیس مرکز امور بینالملل و کنوانسیونهای زیستمحیطی سازمان محیط زیست ایران، این هفته گفت: مسئله، دریافت هزینه از کشتیها صرفاً به دلیل عبور آنها از تنگه نیست. هدف، تأمین منابع لازم برای رسیدگی به خسارات زیستمحیطی و جبران عواقب اقداماتی است که اصل عبور بیضرر را تضعیف کرده است. عملیات نظامی ایالات متحده در منطقه نه تنها پیامدهای امنیتی و بشردوستانه ایجاد کرده، بلکه هزینههای زیستمحیطی فراوان هم به بار آورده است.
به گفته او، طبق اصول شناختهشده حقوق بینالملل، کسانی که مسئول ایجاد خسارت هستند باید هزینههای جبران خسارت را متحمل شوند. دیگر مفسران ایرانی، مانند سعید لیلاز، از دولت خواستهاند در مورد کسب درآمد مستقیم از تنگه بسیار محتاط باشد و میگویند که این امر میتواند منجر به تشکیل ائتلافهای مشترک علیه ایران شود و با تبدیل آن به منطقه صلح، رفاه بیشتری حاصل خواهد شد.
علی نیکزاد، معاون رئیس مجلس ایران، گفت که تلاشهایی برای ادغام سه پیشنویس قانون مختلف در حال انجام است تا به طور قطعی نحوه عملکرد رژیم دریایی دولت در تنگه، از جمله اینکه آیا موقت است یا خیر، مشخص شود. اما آرسنیو دومینگز، دبیر کل سازمان بینالمللی دریانوردی، در ۲۷ آوریل به شورای امنیت سازمان ملل گفت: هیچ مبنای قانونی برای هیچ کشوری وجود ندارد که پرداختها یا عوارض، هزینهها یا هر گونه شرایط تبعیضآمیزی را بر تنگههای بینالمللی اعمال کند.
با این حال، برخی سیاستمداران عمانی با دریافت هزینه برای خدمات خاص و واقعی، نوعی همدردی نشان دادهاند. محمد سلیمان تمیم الهینایی، عضو مجلس شورای این سلطاننشین، گفت که عمان همواره اصل آزادی دریانوردی در تنگه هرمز را طبق قوانین بینالمللی دریانوردی رعایت کرده است.
او افزود: وزیر حمل و نقل عمان پیش از این در مجلس شورا اعلام و وزیر خارجه عمان هم تأیید کرده بود که عمان به قوانین بینالمللی دریانوردی احترام میگذارد و آزادی دریانوردی را رعایت میکند. بنابراین، عمان هزینههای ترانزیتی در تنگه اعمال نمیکند، بلکه در عوض خدمات دریایی دیگری مانند حفاظت، نجات و پشتیبانی ناوبری ارائه میدهد.
ایالات متحده همچنان مشکوک است که عمان به طور خصوصی در حال برنامهریزی برای ایجاد سیستمی از هزینهها است که از عوارض قابل تشخیص نخواهد بود. عمان از زمان شروع جنگ به کشتیها، از جمله کشتیهای آمریکایی، کمک کرده و راهنماییهای ناوبری، عملیات جستجو و نجات و کمکهای پزشکی به خدمه ارائه میدهد.
در مقابل، PGSA با همان نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس تلاش میکند نشان دهد که رژیم جدید، نهادی پذیرفتهشده است که شرکتها از آن پیروی میکنند. این سازمان ارقامی را منتشر کرد که نشان میدهد بیش از ۳۰۰ شرکت کشتیرانی درخواست مجوز دادهاند. مقصد اصلی کشتیهای خروجی، کشورهای آسیایی، بهویژه چین و هند، و مقصد اصلی کشتیهای ورودی، امارات متحده عربی بود.
حملات ایالات متحده به رادار ایران به گونهای طراحی شده است که ایران را از ابزارهای نظارتی مورد نیاز برای نهادینه کردن نظارت خود بر تنگه محروم کند. خزانهداری ایالات متحده در ۲۹ مه اعلام کرد که صرف نظر از اینکه آیا پرداختی انجام شده یا نه، شهروندان آمریکایی از دریافت خدمات از دولت ایران، «از جمله خدمات مربوط به تضمین عبور ایمن»، منع شدهاند.
طبق کنوانسیون سازمان ملل در مورد حقوق دریاها، کشورهای ساحلی میتوانند به دلایل مربوط به ایمنی، حفاظت از محیط زیست و نظم دریایی، عبور و مرور در آبهای سرزمینی خود را تنظیم کنند. آنها همچنین میتوانند برای خدمات خاص ارائهشده به کشتیهای عبوری، هزینههایی را اعمال کنند، مشروط بر اینکه چنین هزینههایی به طور شفاف و بدون تبعیض اعمال شود.
سوءظنهای آمریکا نسبت به عمان به زمانی برمیگردد که بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه این کشور، درست قبل از آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا در تلویزیون آمریکا ظاهر شد تا درخواست زمان بیشتری برای مذاکرات کند. عمان در این مذاکرات میانجیگری میکرد و او گفت که توافق در دسترس است.
