سامانه استعلام پرستاران ظرفیتی ویژه برای شناسایی پرستارنماها | با استاندارد سازمان ۱۰۰ هزار پرستار کمبود داریم
به گفته رئیس سازمان نظام پرستاری، در گذشته یکی از شاخص‌های بررسی مهاجرت پرستاران، تعداد درخواست‌های گواهی گوداستندینگ بود. اکنون میزان دریافت این گواهی نسبت به دو سال گذشته به یک‌چهارم کاهش یافته است، اما این کاهش لزوماً به معنای بهبود وضعیت خروج نیروی انسانی نیست.
به گزارش توسعه برند به نقل از همشهری؛، دکتر احمد نجاتیان، رئیس سازمان نظام پرستاری در نشست خبری روز پرستار با اشاره به شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور و تأثیر آن بر کارکنان نظام سلامت گفت: کشور در شرایط عادی قرار ندارد و اگرچه جنگ نظامی ظاهراً متوقف شده، اما نگرانی‌ها در حوزه‌های مختلف همچنان وجود دارد. فشارهای اقتصادی نیز زندگی اقشار حقوق‌بگیر، از جمله کارکنان نظام سلامت را تحت تأثیر قرار داده است؛ گروهی که درآمد آنها تناسب چندانی با شرایط اقتصادی و هزینه‌های زندگی ندارد.
او با تأکید بر نقش همبستگی ملی در عبور از بحران‌ها افزود: مردم ایران با وجود تفاوت دیدگاه‌ها و سلیقه‌ها، در روزهای جنگ در کنار کشور ایستادند و این همراهی نشان‌دهنده تعلق خاطر آنها به ایران است.
کمبود بیش از ۱۰۰ هزار پرستار در کشور
رئیس سازمان نظام پرستاری درباره کمبود نیروی انسانی در مراکز درمانی بیان کرد: یکی از مشکلات اساسی حوزه پرستاری، نبود تعریف مشترک از استاندارد نیروی انسانی مورد نیاز در بیمارستان‌هاست. استانداردی که یک نهاد می‌پذیرد، ممکن است از سوی نهاد دیگر مورد قبول نباشد.
نجاتیان ادامه داد: بر اساس استاندارد سازمان نظام پرستاری، به ازای هر تخت بیمارستانی به ۱.۸ پرستار نیاز داریم و با همین معیار، کشور با کمبود بیش از ۱۰۰ هزار نیروی پرستاری مواجه است. این در حالی است که نسبت پرستار به تخت در برخی کشورهای دیگر بیش از ۳ نفر است.
او تأکید کرد: کمبود نیروی انسانی در کنار فشار کاری و مشکلات معیشتی، از چالش‌های مهم نظام پرستاری است و برای حفظ کیفیت خدمات درمانی باید برای آن چاره‌اندیشی شود.
خروج ۳۵۰۰ پرستار از بیمارستان‌های دولتی
نجاتیان درباره آخرین وضعیت مهاجرت و ترک خدمت پرستاران گفت: سال گذشته حدود ۳۵۰۰ نفر از محیط بیمارستان‌های دولتی خارج شدند. این موضوع محدود به سال گذشته نیست و در سال‌های اخیر با پدیده مهاجرت و خروج پرستاران از محیط‌های درمانی مواجه بوده‌ایم.
او با اشاره به کاهش درخواست مدارک مورد نیاز برای مهاجرت افزود: در گذشته یکی از شاخص‌های بررسی مهاجرت پرستاران، تعداد درخواست‌های گواهی گوداستندینگ بود. اکنون میزان دریافت این گواهی نسبت به دو سال گذشته به یک‌چهارم کاهش یافته است، اما این کاهش لزوماً به معنای بهبود وضعیت نیروی انسانی نیست.
رئیس سازمان نظام پرستاری توضیح داد: نگرانی ما این است که برخی پرستاران به جای مهاجرت، خانه‌نشین شده یا به مشاغل دیگری روی آورده باشند. این وضعیت برای نظام سلامت مطلوب نیست؛ زیرا نیروی انسانی آموزش‌دیده‌ای که باید در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی خدمت کند، از چرخه ارائه خدمات خارج می‌شود.
افزایش ۶۷ درصدی تعرفه‌های پرستاری
رئیس سازمان نظام پرستاری با انتقاد از وضعیت تعرفه‌های پرستاری عنوان کرد: یکی از انتقادات جدی ما، نحوه تعیین و توزیع درآمدهای حاصل از تعرفه‌های پرستاری است. معتقدیم این تعرفه‌ها در مقایسه با حجم فعالیت، مسئولیت و تلاش پرستاران بسیار پایین است.
او ادامه داد: سال گذشته توافق شده بود که تعرفه‌های پرستاری ۱۰۰ درصد افزایش پیدا کند، اما در کمال تعجب این افزایش حدود ۶۷ درصد بود. این در حالی است که در برخی گروه‌های دیگر حتی افزایش ۱۲۰ درصدی هم اتفاق افتاد.
نجاتیان تأکید کرد: افزایش ۶۷ درصدی ممکن است در ظاهر رقم قابل توجهی به نظر برسد، اما وقتی مبنای پرداخت حدود ۶ میلیون تومان باشد، چنین افزایشی نمی‌تواند پاسخگوی مشکلات اقتصادی پرستاران باشد.
پرستاران همچنان معوقات سال گذشته را دریافت می‌کنند
رئیس سازمان نظام پرستاری درباره تأخیر در پرداخت مطالبات پرستاران نیز گفت: علاوه بر پایین بودن تعرفه‌ها، با مشکل معوقات طولانی‌مدت مواجه هستیم؛ به‌طوری‌که در پایان مهر امسال، برخی پرستاران هنوز تعرفه مربوط به اسفند سال گذشته را دریافت می‌کنند.
او افزود: البته وضعیت پرداخت‌ها در برخی دانشگاه‌های علوم پزشکی بهتر است، اما در شرایط تورمی فعلی، چنین تأخیرهایی ظلم به جامعه پرستاری محسوب می‌شود.
نجاتیان با انتقاد از نبود شفافیت در فرمول محاسبه تعرفه‌ها بیان کرد: پرستاران از علت تفاوت پرداختی‌ها اطلاع دقیقی ندارند و فرمول فعلی نیز شفافیت کافی ندارد. ما پیشنهادهای خود را برای اصلاح این فرمول به وزارت بهداشت ارائه کرده‌ایم و امیدواریم روند محاسبه و توزیع درآمدها شفاف‌تر شود.
ضرورت توزیع مناسب بودجه خدمات پرستاران
رئیس سازمان نظام پرستاری به یکی دیگر از مشکلات حوزه پرداخت اشاره کرد و گفت: برخی خدماتی که عملاً توسط پرستاران انجام می‌شود، به نام افراد دیگر از جمله همکاران پزشک ثبت می‌شود؛ در حالی که انجام‌دهنده خدمت، پرستار است و مسئولیت قانونی آن را نیز بر عهده دارد.
او افزود: ضروری است خدماتی که پرستار شخصاً انجام می‌دهد، به نام خودش ثبت شود. البته این خدمات ممکن است تحت نظارت پزشک انجام شوند و نمی‌توان نقش پزشکی را از آنها حذف کرد، اما منافع حاصل از ارائه خدمت باید متناسب با نقش افراد میان آنها توزیع شود.
نجاتیان همچنین درباره ضرورت حمایت جامعه پزشکی از مطالبات پرستاران گفت: ارتباط ما با جامعه پزشکی و سازمان نظام پزشکی مناسب است و بسیاری از پزشکان از مدافعان حقوق پرستاران هستند. در این زمینه همکاری و همراهی خوبی میان دو گروه وجود دارد.
شناسایی فرد فاقد مدرک پرستاری در جایگاه سوپروایزر بیمارستان
رئیس سازمان نظام پرستاری درباره فعالیت افراد فاقد صلاحیت حرفه‌ای در حوزه خدمات پرستاری هشدار داد و گفت: پدیده «پرستارنماها» یکی از مشکلات جدی این حوزه است. نهادهای مختلف از سازمان نظام پرستاری خواسته‌اند به موضوع ورود کند، اما ابزار قانونی کافی برای نظارت در اختیار این سازمان نیست.
او با بیان اینکه مسئولیت اصلی نظارت بر خدمات پرستاری بر عهده وزارت بهداشت است، افزود: اگر اختیار نظارت بر خدمات پرستاری در بخش خصوصی و مراکز مراقبت در منزل به سازمان نظام پرستاری داده شود، آمادگی کامل برای انجام این مسئولیت را داریم.
نجاتیان درباره نتایج راه‌اندازی سامانه استعلام پرستاران توضیح داد: پس از فعال شدن این سامانه، یکی از بیمارستان‌های شبه‌دولتی تهران به ما اعلام کرد که یکی از سوپروایزرهای آن اساساً مدرک تحصیلی پرستاری ندارد. در بررسی‌های انجام‌شده موارد دیگری نیز شناسایی شد.
او ادامه داد: وضعیت در حوزه مراقبت در منزل نگران‌کننده‌تر است؛ زیرا اساساً نمی‌دانیم چه درصدی از افرادی که در این حوزه فعالیت می‌کنند، پرستار واقعی و دارای صلاحیت حرفه‌ای هستند.
به گفته رئیس سازمان نظام پرستاری، در پیشنهاد اصلاح قانون این سازمان تلاش شده نقش نظارتی آن تقویت شود تا امکان برخورد مؤثرتر با فعالیت افراد فاقد صلاحیت فراهم شود.
نحوه فعالیت پرستاران اتباع خارجی
نجاتیان درباره فعالیت پرستاران اتباع خارجی در مراکز درمانی کشور نیز توضیح داد: در این زمینه با دو گروه مواجه هستیم؛ گروه نخست اتباعی هستند که مجوز قانونی کار در ایران ندارند. اگر چنین افرادی در بیمارستان‌ها مشغول فعالیت باشند، باید از مراکز درمانی خارج شوند.
او افزود: گروه دوم اتباع خارجی هستند که به‌صورت قانونی و با تأیید وزارت بهداشت و وزارت کار در مراکز درمانی فعالیت می‌کنند. این افراد عمدتاً اتباع افغانستان هستند که در ایران متولد شده، تحصیل کرده و مراحل قانونی دریافت مجوز کار را طی کرده‌اند.
رئیس سازمان نظام پرستاری با اشاره به تدوین آیین‌نامه ثبت این افراد گفت: آیین‌نامه مربوط آماده شده و قرار است سامانه ثبت اطلاعات آنها در هفته آینده نهایی شود. این اقدام به معنای عضویت اتباع خارجی در سازمان نظام پرستاری نیست و صرفاً اطلاعات آنها ثبت خواهد شد.
او درباره تعداد پرستاران اتباع خارجی نیز بیان کرد: وزارت کار آمار محدودی به ما اعلام کرده و پس از تکمیل فرایند ثبت‌نام، تعداد دقیق این افراد مشخص خواهد شد.
ضرورت پوشش بیمه‌ای مراقبت‌های پرستاری در منزل
نجاتیان با تأکید بر اهمیت توسعه خدمات مراقبت در منزل گفت: یکی از موضوعاتی که کمتر مورد توجه قرار گرفته، مراقبت‌های پرستاری در منزل است. این خدمات می‌تواند در آینده نقش بسیار مهمی در مراقبت از سالمندان و بیماران صعب‌العلاج داشته باشد.
او ادامه داد: متأسفانه هنوز اهمیت این حوزه به‌درستی در نظام سلامت درک نشده و آیین‌نامه فعلی نیز نیازمند بازنگری جدی است. با وجود پیگیری‌ها، آیین‌نامه جدیدی که مشکلات موجود را برطرف کند، هنوز ابلاغ نشده است.
رئیس سازمان نظام پرستاری با اشاره به هزینه‌های این خدمات افزود: در شرایط فعلی عمدتاً افراد برخوردار و متمول امکان استفاده از خدمات مراقبت در منزل را دارند، در حالی که گروه‌های کم‌درآمد نیز باید از این خدمات بهره‌مند شوند.
او تأکید کرد: توسعه پوشش بیمه‌ای خدمات مراقبت در منزل می‌تواند دسترسی عادلانه‌تر مردم به این خدمات را فراهم کند و باید به یکی از اولویت‌های نظام سلامت تبدیل شود.
آمادگی پرستاران برای شرایط جنگی و بحران‌های احتمالی
رئیس سازمان نظام پرستاری با اشاره به تجربه بحران‌های اخیر کشور گفت: در جنگ‌ها و بحران‌ها، اهمیت برخی گروه‌های شغلی بیش از گذشته برای جامعه آشکار می‌شود. همان‌طور که رسانه‌های معتبر در شرایط بحرانی نقش مهمی در اطلاع‌رسانی صحیح و جلوگیری از ایجاد ترس دارند، کارکنان نظام سلامت و به‌ویژه پرستاران نیز در حفظ آرامش و امید جامعه نقش اساسی ایفا می‌کنند.
او افزود: در جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه، اهمیت و توانمندی نظام سلامت به‌خوبی مشخص شد و کارکنان این حوزه کارنامه قابل قبولی از خود به جا گذاشتند.
نجاتیان با اشاره به جان‌باختن پرستاران در بحران‌های مختلف عنوان کرد: در دوران دفاع مقدس حدود ۵۰۰ شهید و ۲۰ تا ۳۰ رزمنده در حوزه پرستاری داشتیم. در دوران کرونا نیز ۱۰۰ پرستار به شهادت رسیدند و در دو جنگ اخیر ۲۴ شهید پرستار داشتیم. این آمار نشان می‌دهد پرستاران تا چه اندازه در معرض خطر قرار دارند.
او درباره شرایط جان‌باختن این افراد توضیح داد: در میان شهدای پرستاری، افرادی را داشتیم که در حمله به مناطق مسکونی به شهادت رسیدند، پرستارانی که در خط مقدم در کنار رزمندگان خدمت می‌کردند و افرادی که به همراه اعضای خانواده خود جان باختند. همچنین پرستاری داریم که فرزندش را در حمله به مدرسه میناب از دست داده است.
رئیس سازمان نظام پرستاری به یکی از پرستاران نمونه امسال نیز اشاره کرد و گفت: یکی از همکاران ما در جزایر خلیج فارس، در شرایط بحرانی سه روز بدون دسترسی به آب و غذا گرفتار شده بود و شرایط بسیار دشواری را تجربه کرد.
نجاتیان درباره آمادگی نظام پرستاری برای بحران‌های احتمالی هشدار داد: باید خود را برای تمام سناریوها آماده کنیم. تجربه نشان داده که حتی مدارس و مناطق مسکونی نیز ممکن است هدف حمله قرار گیرند؛ بنابراین لازم است آمادگی مواجهه با حوادث مختلف، از جمله حملات شیمیایی و رادیواکتیو را داشته باشیم.
او تأکید کرد: پرستاران در حال آماده‌سازی برای مواجهه با سناریوهای مختلف هستند. امیدواریم هیچ حادثه‌ای رخ ندهد، اما نظام سلامت موظف است برای شرایط احتمالی آمادگی داشته باشد.
افزایش هزینه‌های درمان مردم
رئیس سازمان نظام پرستاری با اشاره به ضرورت حفظ تاب‌آوری نظام سلامت گفت: در شرایط کنونی باید تدابیر ویژه‌ای برای تأمین منابع مالی، ذخایر دارویی، تجهیزات پزشکی و نگهداشت نیروی انسانی اتخاذ شود.
او افزود: فشارهای اقتصادی و محدودیت‌های حمل‌ونقل آسیب‌های قابل توجهی به کشور وارد کرده است. اگرچه گفته می‌شود حوزه سلامت مشمول تحریم نیست، اما محدودیت‌های اقتصادی عملاً این بخش را نیز با مشکلات جدی مواجه کرده است.
نجاتیان با اشاره به افزایش هزینه‌های پرداختی مردم برای دریافت خدمات درمانی بیان کرد: بنا به دلایل مختلف شاهد افزایش هزینه‌های پرداختی از جیب مردم هستیم. در حال حاضر آمار دقیق و به‌روزی از میزان این افزایش در اختیار نداریم، اما مشخص است که مردم فشار بیشتری را تحمل می‌کنند.
او ابراز امیدواری کرد که حساب‌های ملی سلامت هرچه سریع‌تر به‌روزرسانی شود تا تصویر دقیق‌تری از وضعیت هزینه‌های درمان و سهم پرداختی مردم به دست آید.
منابع مالی نظام سلامت باید شفاف شود
رئیس سازمان نظام پرستاری شفافیت و پاسخگویی را از ضرورت‌های مدیریت بحران دانست و گفت: تجربه و تحقیقات نشان می‌دهد در شرایط بحرانی، شفافیت یکی از مهم‌ترین راهکارهای جلب اعتماد و همراهی مردم است.
او افزود: معتقدیم در شرایط جنگی، شفافیت و پاسخگویی در نظام سلامت به‌ویژه درباره منابع مالی و نحوه هزینه‌کرد آنها کافی نیست.
نجاتیان با اشاره به مفهوم حسابرسی اجتماعی توضیح داد: مردم باید بدانند منابع نظام سلامت چه میزان است، چگونه توزیع می‌شود و چه سهمی از آن به دارو، تجهیزات پزشکی، تعرفه‌ها، خدمات بستری و سایر بخش‌ها اختصاص پیدا می‌کند.
او تأکید کرد: اطلاع‌رسانی درباره نحوه توزیع منابع، به‌ویژه در شرایط بحران، اهمیت بیشتری دارد و می‌تواند زمینه مشارکت و اعتماد عمومی را تقویت کند.
تصویب منشور ۱۷ حق اساسی پرستاران
رئیس سازمان نظام پرستاری درباره اقدامات انجام‌شده از اردیبهشت امسال تاکنون گفت: با همکاری سازمان ملی استاندارد، ۳۸ خدمت پرستاری تأیید و به‌عنوان خدمات استاندارد پرستاری ثبت شده است.
او افزود: یکی دیگر از اقدامات مهم، تصویب منشور حقوق پرستاران در شورای عالی نظام پرستاری است. در گذشته منشور حقوق بیماران وجود داشت، اما سند مشخصی درباره حقوق پرستاران تدوین نشده بود.
نجاتیان ادامه داد: این منشور بر اساس یک مدل پژوهشی تهیه شده و برای نخستین بار ۱۷ حق اساسی پرستاران را در قالب یک سند مشخص ارائه کرده است.
ارائه خدمات مشاوره روان‌شناختی به پرستاران
رئیس سازمان نظام پرستاری از آغاز همکاری با سازمان نظام روان‌شناسی برای ارائه خدمات مشاوره به پرستاران خبر داد و گفت: پس از جنگ رمضان، بحران‌ها و اختلالات روانی در جامعه افزایش یافته و پرستاران نیز به دلیل شرایط کاری و مواجهه مستقیم با بحران‌ها در معرض آسیب‌های روانی قرار دارند.
او افزود: در همین راستا دوره‌های آموزشی و برنامه‌های ارزیابی سلامت روان برای پرستاران در حال اجراست و افرادی که بر اساس نتایج ارزیابی‌ها به خدمات مشاوره نیاز داشته باشند، می‌توانند از این خدمات بهره‌مند شوند.
اصلاح قانون ۲۵ ساله نظام پرستاری
نجاتیان با اشاره به ضرورت اصلاح قانون سازمان نظام پرستاری گفت: حدود ۲۵ سال از تدوین قانون این سازمان می‌گذرد و در این مدت شرایط کشور، نظام سلامت و حرفه پرستاری تغییرات قابل توجهی داشته است.
او افزود: موضوع اصلاح قانون در شورای عالی نظام پرستاری بررسی و پیشنهادهای لازم ارائه شده است. امیدواریم اصلاحات مورد نیاز در دوره فعلی مجلس به نتیجه برسد.
رئیس سازمان نظام پرستاری یکی از خلأهای قانونی موجود را نبود تعریف مشخص از عنوان پرستار دانست و گفت: در حال حاضر قانونی نداریم که به‌صورت دقیق مشخص کند پرستار چه کسی است. گاهی تخلفات مراقبان غیررسمی به جامعه پرستاری نسبت داده می‌شود، در حالی که این افراد اساساً پرستار نیستند.
او ادامه داد: خدمات مراقبتی سطوح مختلفی از مراقبت‌های اولیه و کمک‌پرستاری تا پرستاری عمومی و تخصصی دارد و ضروری است تعریف قانونی هر یک از این سطوح و حدود وظایف آنها مشخص شود.
چالش تصمیم‌گیری در حوزه پرستاری
رئیس سازمان نظام پرستاری در پاسخ به انتقادهایی درباره نبود استقلال در تصمیم‌گیری‌های حوزه پرستاری گفت: این انتقاد را می‌پذیرم. سازمان نظام پرستاری در مسائل مربوط به خود اختیار تصمیم‌گیری دارد، اما در بسیاری از موضوعات نقش آن پیگیری، حمایت و رایزنی است.
او افزود: معاونت پرستاری وزارت بهداشت در سطح مدیریتی بالایی قرار دارد و در جلسات شورای معاونان حضور پیدا می‌کند، اما برخی تصمیمات مهم و اساسی مربوط به حوزه پرستاری خارج از اختیارات این معاونت اتخاذ می‌شود.
نجاتیان تأکید کرد: درخواست ما این است که معاونت پرستاری اختیارات متناسب با جایگاه مدیریتی خود داشته باشد. در حال حاضر بسیاری از مشکلات از سوی این معاونت بررسی و پیگیری می‌شود، اما تصمیم نهایی در جای دیگری گرفته می‌شود.
او ابراز امیدواری کرد که با تصویب قانون جامع مراقبت‌های پرستاری، هماهنگی و تمرکز بیشتری در سیاست‌گذاری‌های کلان این حوزه ایجاد شود.
مشکلات انتشار مقالات علمی پرستاران در شرایط تحریم
رئیس سازمان نظام پرستاری درباره مشکلات دانشجویان دکتری پرستاری در انتشار مقالات علمی در مجلات بین‌المللی گفت: با توجه به محدودیت‌های علمی ناشی از تحریم‌ها، وزارت علوم و وزارت بهداشت باید در الزامات مربوط به انتشار مقالات ISI بازنگری کنند.
او افزود: چند روز پیش دکتر شاهین آخوندزاده، معاون تحقیقات وزارت بهداشت نیز اعلام کرد که مقاله علمی خودش برگشت داده شده است. این موضوع نشان می‌دهد محدودیت‌های موجود تنها به دانشجویان پرستاری مربوط نیست.
نجاتیان پیشنهاد کرد: وزارت بهداشت باید راهکارهایی از جمله پذیرش انتشار مقالات در مجلات معتبر داخلی را در نظر بگیرد. توانمندی علمی دانشجویان نباید صرفاً بر اساس انتشار مقاله در مجلات خارجی ارزیابی شود؛ زیرا برخی پژوهش‌های کاربردی و ارزشمند ممکن است از نظر تأثیرگذاری علمی و عملی، اهمیت بیشتری از تعداد زیادی مقاله منتشرشده داشته باشند.
قدردانی از حمایت‌های رهبر شهید از جامعه پرستاری
رئیس سازمان نظام پرستاری در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به فرارسیدن روز پرستار گفت: امسال نخستین روز پرستاری است که رهبر شهید در جمع ما حضور ندارند. ایشان از حامیان جدی جامعه پرستاری بودند و هر سال رهنمودهایشان مورد توجه و پیگیری این حوزه قرار می‌گرفت.
او افزود: خوشحالیم که جانشین ایشان نیز در پیام‌های خود به اهمیت حوزه پرستاری توجه داشته‌اند و این گروه را در زمره حوزه‌های دارای اهمیت راهبردی مورد توجه قرار داده‌اند.
