به مذاکره با امریکا خوشبین نباشید، این فقط یک توافق موقت است
تفاهم ۶۰روزه ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان و قطر، بر پایان جنگ، مدیریت ایرانیِ تنگه هرمز و آزادسازی داراییهای بلوکهشده متمرکز شده اما همچنان با ابهامهای جدی و خطر شکست مواجه است.
وزنامه قدس نوشت: رایزنی فشرده و چندروزه مقامات پاکستان در تهران که حالا تیم قطری هم به آن افزوده شده، ظاهراً در دقیقه ۹۰ جواب داده و ایران و آمریکا بر سر چارچوب کلی برای کاهش تنش به تفاهم رسیدهاند.
به دلیل ابهامها و چالشهای موجود، تنها باید آن را مقدمهای در مسیر «توافق» یا «تقابل» بعدی ارزیابی کرد.
شاید ندیده باشید: اگر با ایران توافق شود، ترامپ با پیمان ابراهیم چهکار میکند؟
در حالی که طرفین تا همین دو روز پیش دائم برای یکدیگر خط و نشان میکشیدند، رویداد مذکور که گامی در راستای کاهش تنش بوده از سوی ناظران سیاسی مورد استقبال قرار گرفته است. اگرچه برخی رسانهها معتقدند تا ساعات آینده باید انتظار نهایی شدن توافق مذکور را داشت، با این حال ابهامها درباره روند دیپلماتیک شکل گرفته آن قدری هست که لازم باشد در این زمینه کمی محتاط باشیم.
در حالی که گفته میشود نگارش نهایی توافق چارچوب با میانجیگری پاکستان در جریان است، ابهامها درباره مفاد چنین تفاهمی به روشنی وجود دارد؛ واقعیتی که میتواند در ادامه، روند دیپلماتیک شکل گرفته را به شکست بکشاند. بهطور نمونه در ارزیابی دقیقتر از نکات و جزئیات طرح شده در رسانههای غربی، باید گفت یادداشت تفاهم بر پایان دادن به جنگ و ترتیبات کاهش تنش متمرکز است که این نکته جزو پیششرطهای جمهوری اسلامی بوده و به نظر، ترامپ به این خواسته تهران تمکین کرده است.
با این حال آنچه مطرح است یک توافقنامه یا معاهده نیست، بلکه یک یادداشت تفاهم (MOU) است. این توافق موقت ۶۰روزه خواهد بود، نه دائمی، ازاینرو هدف نهایی تهران که توقف کامل جنگ است را هنوز بهطور کامل محقق نمیکند. از دیگر نگاه مبهم این است که در این مرحله هیچ بندی درباره پرونده هستهای ایران وجود ندارد که باز هم به نوعی عقبنشینی واشنگتن است. در این باره تنها به این نکته بسنده شده که طرفین پس از امضای احتمالی توافق چارچوب، ۳۰روز فرصت خواهند داشت تا درباره مسئله هستهای به توافق برسند. ایران در این توافق هیچ تعهدی برای واگذاری ذخایر هستهای، خروج تجهیزات، تعطیلی تأسیسات یا حتی تعهد به نساختن بمب هستهای نداده است. نیویورک تایمز با اشاره به همین مسئله مینویسد: «این پیشنهاد مشخص نکرده است که ایران چگونه ذخایر اورانیوم غنیشده خود را واگذار خواهد کرد».
در شرایطی که بر اساس ادعای ترامپ و استناد منابع غربی تفاهم شامل تسهیل حرکت ناوبری بدون محدودیت در تنگه هرمز میشود اما منابع ایرانی تأکید دارند تهران با بازگشت رفت و آمد کشتیها از آبراهه به میزان پیش از جنگ و البته با نظارت، مدیریت و زیر کنترل خود موافقت کرده است. به گفته ایران، مدیریت تنگه هرمز موضوعی ایرانی- عمانی است و در طول این ۳۰روز، عبور و مرور از طریق تنگه تسهیل خواهد شد.
از دیگر نقاط مبهم این است که یادداشت شامل پایان دادن به محاصره نظامی دریایی آمریکاست، اما منابع غربی از جمله فاکسنیوز تأکید میکنند توافق مورد انتظار تصریح کرده نیروهای آمریکایی به مدت ۳۰روز در نزدیکی ایران باقی خواهند ماند. یادداشت همچنین شامل آزادسازی نیمی از داراییهای مسدود شده ایران که به ۱۲میلیارد دلار میرسد، میشود. اما تازهترین پیگیریها نشان میدهد آمریکا دوباره در زمینه آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران نقض عهد کرده و تلاش دارد این منابع را نسیه و حواله به آینده کند.
با این حال طبق گمانهزنیها، یادداشت تفاهم، پیشنهاد آتشبس در لبنان را به عنوان بخشی از توافق، به رسمیت شناخته، هر چند که روزنامه نیویورک تایمز مدعی شده ترامپ، رژیم اسرائیل را از تعهدات توافق با ایران «مستثنا» کرده است! نکته کلیدی دیگر، اسقاط تحریمهای نفت، پتروشیمی و مشتقات آن است. برآوردها نشان میدهد صرف فروش نفت خام (بدون احتساب پتروشیمی و سایر فراوردهها) طی ۶۰ روز، تقریباً ۱۰ میلیارد دلار عایدی برای دولت ایران خواهد داشت.
ترامپ در مسیر نیکسون
هر چند خوشبینیها درباره امضای چارچوب تفاهم افزایش یافته، اما قطعاً نکات ابهامی گفته شده جزو مسائلی است که در آینده مشکلساز خواهد بود. طبق برخی گزارشها آمریکا از هماکنون در بندهای ذکر شده به دنبال مانعتراشی است و اگر انعطاف نشان ندهد، مذاکره شکست خواهد خورد. یک منبع مطلع در تیم مذاکرهکننده ایران سه مانع بزرگ را به ترتیب چنین اعلام کرده؛ نخست: ایران اعلام کرده در این دوره وارد مذاکره درباره موضوع هستهای نمیشود. تنها در صورتی که طرف مقابل شرایط اعتمادساز را اجرا کند، در دور بعد درباره مسائل هستهای صحبت خواهد شد. دوم؛ پولهای بلوکهشده باید واریز شود. سوم؛ کنترل ایران بر تردد در تنگه هرمز. اما ظاهراً در این مرحله برای ترامپ رسیدن به توافقی که موجب باز شدن تنگه هرمز شود بر هر چیزی مقدم است. این نکته از اظهارات او قابل استنباط است؛ جایی که در توییت اعلام توافق احتمالی با ایران پس از گفتوگو با رهبران منطقه خاورمیانه، تلاش دارد این موضوع را دستاوردی برای خود جا زده و مینویسد: «جنبهها و جزئیات نهایی توافق در حال حاضر در حال بحث است و تنگه هرمز حتماً گشوده خواهد شد».
