۱۰۰ استارت‌آپ به‌دنبال احیای سرمایه‌گذاری در مراحل اولیه کسب‌وکارهاست
فرشاد جعفرپور، مدیرعامل ۱۰۰ استارت‌آپ، در رویداد روایت ۷۸ سرمایه‌گذاری از میان ۱۴۱ سرمایه‌گذاری با ارائه گزارشی از عملکرد پروژه ملی ۱۰۰ استارت‌آپ اعلام کرد از ۷۸ تیمی که در قالب این پروژه سرمایه جذب کردند، فعالیت ۳۹ تیم متوقف شده و ۳۹ تیم همچنان فعال هستند. به گفته او، ارزش پرتفوی ۳۱ تیم باقی‌مانده پس از تعیین تکلیف سهام و انتقال آن‌ها به سرمایه‌گذاران، حدود ۸۷ میلیارد تومان برآورد شده و با احتساب ۵.۴ میلیارد تومان حاصل از فروش سهام هشت تیم، مجموع ارزش این دارایی‌ها به حدود ۹۲ میلیارد تومان رسیده است.
به گزارش توسعه برند؛ فرشاد جعفرپور، مدیرعامل ۱۰۰ استارت‌آپ، در ابتدای سخنان خود با اشاره به ضرورت تدوین گزارش عملکرد پروژه ملی ۱۰۰ استارت‌آپ گفت این مجموعه خود را در برابر اکوسیستم نوآوری کشور مسئول می‌دانسته تا تجربه‌های به‌دست‌آمده از اجرای این پروژه را به‌صورت شفاف ثبت و منتشر کند. به گفته او، وقتی پروژه‌ای با ابعاد ملی و در چنین مقیاسی اجرا می‌شود، لازم است نتایج و تجربه‌های آن در اختیار فعالان اکوسیستم قرار بگیرد تا امکان استفاده از آموخته‌های آن در مسیرهای بعدی فراهم شود.
جعفرپور تأکید کرد که هدف از انتشار این گزارش، صرفاً اعلام موفقیت یا شکست پروژه نیست، بلکه ثبت تجربه‌ای جمعی است که در طول بیش از پنج سال و با مشارکت بازیگران مختلف اکوسیستم نوآوری کشور شکل گرفته است.
جعفرپور: ما امروز بنا نیست که گزارش موفقیتی رو بدیم، بنا نیست که خبر شکست را به شما بدیم. صرفاً هر آنچه که اتفاق افتاده، بدون روتوش، همه آن اتفاقاتی که در طی بیش از پنج سال رخ داده رو می‌خوایم به اکوسیستم گزارش بدیم تا ان‌شاءالله بتونیم از این تجربیات استفاده بکنیم.
مدیرعامل ۱۰۰ استارت‌آپ در ادامه به وضعیت سرمایه‌گذاری در مراحل اولیه کسب‌وکارها اشاره کرد و گفت منابع مالی در این بخش محدود شده است. به گفته او، با وجود حضور مجموعه‌های توانمند در حوزه سرمایه‌گذاری، محدودیت منابع باعث شده استفاده از تجربه‌های گذشته و بررسی دقیق‌تر مسیرهای طی‌شده اهمیت بیشتری پیدا کند.
جعفرپور همچنین با اشاره به توسعه سریع هوش مصنوعی گفت در شرایط فعلی، تبدیل ایده به محصول اولیه دیگر مانند گذشته زمان‌بر و پرهزینه نیست. از نگاه او، همین تغییر باعث شده تجربه‌های قبلی در سرمایه‌گذاری مراحل اولیه اهمیت بیشتری پیدا کنند.
او همچنین از شناسایی خلأ سرمایه‌گذاری بذری و تأمین مالی مراحل اولیه کسب‌وکارها در مؤسسه دانش‌بنیان برکت خبر داد و گفت ۱۰۰ استارت‌آپ قرار است با اتکا به تجربه‌های گذشته، فعالیت خود را به‌عنوان بازوی سرمایه‌گذاری در مراحل اولیه کسب‌وکارها ادامه دهد.
از ۱۴۱ سرمایه‌گذاری تا ۷۸ تیم پروژه ملی
جعفرپور در بخش اصلی گزارش، ابتدا میان عملکرد کلی ۱۰۰ استارت‌آپ و پروژه ملی تفکیک قائل شد. به گفته او، مجموع تیم‌هایی که ۱۰۰ استارت‌آپ تا امروز روی آن‌ها سرمایه‌گذاری کرده به ۱۴۱ تیم می‌رسد، اما در این گزارش تمرکز بر ۷۸ تیمی است که در چارچوب پروژه ملی ۱۰۰ استارت‌آپ سرمایه دریافت کرده‌اند.
او درباره رویکرد این مجموعه در ارائه آمار پروژه گفت:
فرشاد جعفرپور: ما صرفاً امروز تمرکزمون بر ۷۸ تیم است که در پروژه ملی سرمایه‌گذاری شده. عرض کردم گزارش بدون روتوش، عین واقعیت و عدد و رقم می‌دیم.
جعفرپور در ادامه با اشاره به الگوی سرمایه‌گذاری خطرپذیر در جهان توضیح داد که در این نوع سرمایه‌گذاری، میان عملکرد سرمایه‌گذاری‌ها نوعی عدم تقارن وجود دارد. به گفته او، حدود ۶۵ درصد سرمایه‌گذاری‌ها نمی‌توانند اصل سرمایه را بازگردانند و در مقابل، بخش کوچکی از سرمایه‌گذاری‌ها رشد بسیار بیشتری ایجاد می‌کنند. او این بخش را حدود ۴ درصد از کل سرمایه‌گذاری‌ها عنوان کرد و گفت افق ارزیابی این نوع سرمایه‌گذاری‌ها معمولاً ۷ تا ۱۰ سال است.
شکل‌گیری صندوق ۱۱.۵ میلیارد تومانی
پروژه ملی ۱۰۰ استارت‌آپ در اواخر سال ۱۳۹۸ و ابتدای سال ۱۳۹۹ شکل گرفت. در ابتدا قرار بود صندوق این پروژه با سرمایه ۲۰ میلیارد تومان فعالیت خود را آغاز کند، اما این هدف محقق نشد و در نهایت صندوقی با ۱۱.۵ میلیارد تومان سرمایه اولیه شکل گرفت.
در این پروژه، ۹ سرمایه‌گذار با رویکردها و دیدگاه‌های مختلف در کنار یکدیگر قرار گرفتند و مدیریت کل صندوق، راهبری سرمایه‌گذاری‌ها، عقد قراردادها و مدیریت فرآیند سرمایه‌گذاری بر عهده ۱۰۰ استارت‌آپ قرار گرفت.
از جمله سرمایه‌گذاران این پروژه می‌توان به مؤسسه دانش‌بنیان برکت، شرکت ستارگان نوآوری داوین، صندوق پژوهش و فناوری نوآفرین، صندوق پرشین داروی البرز، صندوق خراسان، صندوق پژوهش و فناوری اصفهان و صندوق استان یزد اشاره کرد.
۴۸۹ تیم در مسیر جذب سرمایه
یکی از بخش‌های اصلی پروژه ملی ۱۰۰ استارت‌آپ، ایجاد جریان فرصت از طریق برگزاری رویدادهای استانی و تخصصی بود. در این مسیر، ۲۰ کاروان استانی در ۱۶ استان برگزار شد و در برخی استان‌ها نیز رویدادها بیش از یک بار برگزار شدند.
۱۰۰ استارت‌آپ در ادامه دامنه فعالیت خود را به حوزه‌های تخصصی نیز گسترش داد و رویدادهایی در زمینه‌هایی مانند آموزش، صادرات، بازی و سرگرمی، گردشگری، معدن و هوش مصنوعی برگزار کرد. در مجموع، ۲۰ رویداد استانی و ۲۰ رویداد تخصصی برگزار شد.
از دل این رویدادها، ۴۸۹ تیم برای ارائه و جذب سرمایه ثبت‌نام کردند و وارد فرآیند ارزیابی شدند. این فرآیند از ثبت‌نام اولیه و کارشناسی تخصصی آغاز می‌شد و پس از جلسات بررسی و ارائه در رویداد، به عقد قرارداد سرمایه‌گذاری می‌رسید.
در نهایت، از میان ۴۸۹ تیم ثبت‌نام‌شده، ۷۸ تیم سرمایه دریافت کردند و مجموع سرمایه‌گذاری انجام‌شده روی این تیم‌ها به حدود ۱۰.۴ میلیارد تومان رسید.
در کنار سرمایه‌گذاری، پس از ورود هر تیم به پرتفوی، یک راهبر نیز برای همراهی با آن تعیین می‌شد. جعفرپور توضیح داد که تجربه راهبری در برخی موارد موفق و در برخی موارد با چالش همراه بوده است.
از میان ۷۸ تیم سرمایه‌پذیر، صنایع خلاق با ۲۰ تیم بیشترین سهم را داشت. پس از آن، تجارت الکترونیک با ۱۰ تیم و بازی و سرگرمی با ۹ تیم قرار گرفتند.
از نظر جغرافیایی نیز ۳۰ تیم از تهران و ۴۸ تیم از سایر استان‌ها بودند؛ به این ترتیب نزدیک به ۶۰ درصد پرتفوی پروژه خارج از تهران شکل گرفته بود. در عین حال، ثبت‌نام تیم‌ها به ۱۶ استان محل برگزاری رویدادها محدود نبود و از هر ۳۱ استان کشور در این پروژه تیم ثبت‌نام کرده بود.
سرنوشت ۷۸ تیم پس از پنج سال
بخش دیگری از گزارش جعفرپور به وضعیت تیم‌های سرمایه‌پذیر پس از حدود پنج سال اختصاص داشت. بر اساس آمار ارائه‌شده، ۳۹ تیم از مجموع ۷۸ تیم فعالیت خود را به‌طور کامل متوقف کرده‌اند و ۳۹ تیم همچنان فعال هستند.
از میان تیم‌های فعال، سهام ۸ تیم واگذار شده و ۳۱ تیم همچنان در پرتفوی پروژه باقی مانده‌اند.
برای برآورد ارزش پرتفوی، ارزش‌گذاری مستقلی برای تمام تیم‌ها انجام نشده و مبنا، آخرین دور جذب سرمایه یا ارقام حاصل از فروش سهام بوده است.
بر این اساس، ارزش برآوردی ۳۱ تیم باقی‌مانده حدود ۸۷ میلیارد تومان اعلام شد. همچنین فروش سهام ۸ تیم حدود ۵.۴ میلیارد تومان نقدینگی ایجاد کرده است. در مجموع، ارزش پرتفوی باقی‌مانده و مبالغ حاصل از فروش سهام به حدود ۹۲ میلیارد تومان می‌رسد.
جعفرپور این رقم را معادل حدود هشت برابر شدن ارزش صندوق طی پنج سال عنوان کرد، اما تأکید داشت که هدف گزارش، قضاوت درباره مناسب یا نامناسب بودن این میزان بازده نیست.
مدیرعامل ۱۰۰ استارت‌آپ: اینکه حالا هشت برابر عدد مناسبی، انتظار ۲۰ برابر داشتیم، انتظار دو برابر داشتیم، این دیگه چیزی نیست که ما امروز می‌خوایم راجع بهش صحبت بکنیم؛ صرفاً گزارش.
او همچنین اشاره کرد که در میان تیم‌های این پرتفوی، نمونه‌هایی با رشدهای چندبرابری وجود داشته‌اند، اما تصویر کلی پروژه باید بر اساس مجموعه سرمایه‌گذاری‌ها و در افق زمانی بلندمدت بررسی شود.
سرمایه‌گذاران، شریک مسیر هستند
با پایان پروژه ملی ۱۰۰ استارت‌آپ، مسئولیت پیگیری تیم‌های باقی‌مانده به سرمایه‌گذاران مشارکت‌کننده منتقل شد. در این مرحله، تیم‌ها و منابع نقدی با توجه به آورده سرمایه‌گذاران و قواعد تعیین‌شده برای تقسیم پرتفوی میان آن‌ها تخصیص یافت.
به گفته جعفرپور، در این تقسیم‌بندی عواملی مانند اینکه روی یک تیم در مراحل بعدی سرمایه‌گذاری شده یا نه و همچنین محل فعالیت تیم‌ها مورد توجه قرار گرفته است.
او یکی از مهم‌ترین تجربه‌های پروژه ملی را ضرورت نگاه کردن به سرمایه‌گذاران به‌عنوان شریک مسیر، نه صرفاً شریک یک تصمیم نهایی دانست.
جعفرپور: یه چیزی که واقعاً آموختیم تو این پروژه اینکه سرمایه‌گذارهایی که در پروژه حضور دارند شریک مسیرند، نه صرفاً شریک اون تصمیم نهایی.
جعفرپور تأکید کرد که در پروژه‌هایی با چند سرمایه‌گذار، ارتباط مستمر، رعایت قواعد شراکت و صبر در طول مسیر اهمیت زیادی دارد. به گفته او، سرمایه‌گذاری خطرپذیر ذاتاً به صبر نیاز دارد و این موضوع در پروژه‌ای با گستره‌ای به وسعت اکوسیستم نوآوری کشور اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
او همچنین یکی دیگر از درس‌های پروژه را ضرورت مشخص بودن زمان پایان پروژه، نحوه اجرا و سازوکار انتقال سهام از ابتدای شکل‌گیری صندوق عنوان کرد. به گفته جعفرپور، پنج‌ساله بودن افق پروژه و مشخص بودن قواعد انتقال سهام، از جمله عواملی بود که به پایان پروژه و تعیین تکلیف سرمایه‌گذاری‌ها کمک کرد.
از تجربه پروژه ملی تا سرمایه‌گذاری تخصصی
جعفرپور در بخش پایانی سخنان خود از حرکت ۱۰۰ استارت‌آپ به سمت سرمایه‌گذاری بذری و ایجاد صندوق‌های تخصصی خبر داد. به گفته او، تجربه پروژه ملی اکنون سه ظرفیت مهم در اختیار این مجموعه قرار داده است: ایجاد جریان فرصت، توان انتخاب و شبکه همراهی.
او توضیح داد که ۱۰۰ استارت‌آپ در طول فعالیت خود تجربه بررسی و انتخاب از میان بیش از ۴۰۰۰ طرح را به دست آورده و قصد دارد از این ظرفیت برای ساخت پرتفوی‌های جدید استفاده کند.
در مدل جدید، تمرکز بر مشارکت نزدیک‌تر با صنایع و ایجاد صندوق‌های مبتنی بر نیاز صنعت خواهد بود. به گفته جعفرپور، در این مدل نیاز از صنعت دریافت می‌شود، خود صنعت در تأمین منابع و فرآیند سرمایه‌گذاری مشارکت می‌کند و از ظرفیت دانشگاه‌ها نیز برای ایجاد جریان فرصت و سرمایه‌گذاری بذری استفاده خواهد شد.
در همین راستا، دو صندوق جدید در حوزه هوش مصنوعی و تجارت الکترونیک شکل گرفته‌اند و گفت‌وگو برای ایجاد صندوق‌هایی در حوزه‌های سلامت، لجستیک و آموزش و چند حوزه دیگر نیز در جریان است.
جعفرپور اعلام کرد که ۱۰۰ استارت‌آپ فعالیت خود را با ۱۲۰ میلیارد تومان سرمایه در صندوق‌های موجود ادامه خواهد داد و در ادامه، صندوق‌های تخصصی جدید این مجموعه نیز معرفی خواهند شد.
مدیرعامل ۱۰۰ استارت‌آپ: ما در سال جدید داریم تلاش می‌کنیم کنار هر صنعت قرار بگیریم، صندوق‌هایی رو ایجاد بکنیم مبتنی بر نیاز صنعت، با تکیه بر زنجیره ارزش اون صنعت.
به این ترتیب، پروژه ملی ۱۰۰ استارت‌آپ پس از بیش از پنج سال فعالیت، علاوه بر ثبت تجربه ۷۸ سرمایه‌گذاری از میان ۴۸۹ تیم متقاضی، مسیر جدیدی را برای ۱۰۰ استارت‌آپ ترسیم کرده است؛ مسیری که بر سرمایه‌گذاری بذری، ایجاد صندوق‌های تخصصی، مشارکت با صنایع و استفاده از تجربه ایجاد جریان فرصت و ارزیابی بیش از ۴۰۰۰ طرح استوار است.
