گبرلو: باید شرایطی فراهم شود تا سینماگران در دل همین بحرانها کار کنند
محمود گبرلو جنگ را مطلوب نمیداند، اما معتقد است گاهی جنگ به ملت ها تحمیل می شود.
به گزارش توسعه برند به نقل از همشهری آنلاین؛، نویسنده، روزنامه نگار و تهیهکننده، مجری، کارشناس برنامههای سینمایی و تلویزیونی از جمله برنامه پربیننده «هفت» می گوید جنگی که اتفاق افتاد در واقع دفاع از خانه، زندگی و سرزمین است. او در این گفتوگو از نقش سینما در بحرانهایی مثل جنگ و همینطور آسیبهایی که متوجهش میشود، صحبت میکند؛ آنچنان که میگوید: «جنگ هیچگاه پدیدهای مطلوب نبوده و نیست. هیچ جامعهای جنگ را انتخاب اول خود نمیداند. اما تاریخ بارها نشان داده است که ملتها گاهی جنگ را انتخاب نمیکنند، بلکه جنگ به آنها تحمیل میشود؛ درست در لحظهای که مردم در خانههای خود نشستهاند و تنها دغدغهشان آینده خانواده، کار و زندگی است. در چنین وضعیتی اگر موشکی بر خانهای فرود آید یا بیگانهای به خاک کشوری تجاوز کند، مسئله دیگر بحث نظری درباره جنگ نیست؛ مسئله دفاع از حریم خانه، زندگی و سرزمین است.»
گبرلو اعتقاد دارد ماجرا در ایران نیز از همین جنس است؛ «ممکن است در درون یک جامعه اختلاف نظرهای جدی وجود داشته باشد؛ ممکن است گروههای مختلف از یکدیگر ناراضی باشند، حتی ممکن است شکافها و رنجشهایی در میان مردم شکل گرفته باشد. خانه خود را ترک کرده باشند و با با نادانی و خطا عزیزی را از دست داده باشند اما این اختلافها هرگز مجوزی برای بیگانه نیست تا به بهانه دشمنی با یک نگاه یا یک ایدئولوژی، زیرساختها و سرمایههای ملی یک کشور را هدف قرار دهد. سرمایههایی که حاصل دههها تلاش و جان کندن نسلهای پیشین است، نه میراث یک دولت یا یک جریان سیاسی، بلکه دارایی یک ملت است.»
این تهیهکننده سینما با بیان اینکه نسل ما یکبار این تجربه را از سر گذرانده است و ما نسلی هستیم که جنگ تحمیلی عراق را دیدهایم، میافزاید: «نسلی که در آن روزها فهمید وقتی پای تجاوز به میان میآید، اختلافهای داخلی به حاشیه میرود و دفاع از سرزمین به مسئلهای جمعی تبدیل میشود. در آن سالها زن و مرد ایرانی، با هر گرایش و عقیدهای، در برابر تجاوز ایستادند و اجازه ندادند حتی یک وجب از خاک کشور به بیگانه واگذار شود. این تجربه تاریخی هنوز در حافظه جمعی جامعه ایران زنده است. در چنین شرایطی، نقش فرهنگ و بهویژه سینما اهمیت دوچندان پیدا میکند. سینما در دورههای بحران تاریخی همواره دو کارکرد اصلی داشته است: نخست ایجاد لحظهای تنفس برای جامعهای که زیر فشار جنگ و اضطراب زندگی میکند، و دوم ثبت و تحلیل تجربه تاریخی برای آینده. سینماگران در چنین موقعیتهایی معمولاً دو مسیر را انتخاب میکنند: برخی در همان لحظه واکنش نشان میدهند و با شور و هیجان در کنار جامعه میایستند، و برخی دیگر ترجیح میدهند فاصله بگیرند و با نگاه دقیقتر، روایت ما ندگارتری برای آینده بسازند. هر دو رویکرد در تاریخ سینما سابقه دارد و هر دو قابل فهم است.»
نباید از وضعیت اقتصادی اهالی سینما غافل شد
گبرلو میگوید: «مشکل از جایی آغاز میشود که فضای عمومی، بهویژه در شرایط بحرانی، به سمت قضاوتهای شتابزده میرود. در چنین فضاهایی گاهی انتظار میرود همه هنرمندان بلافاصله موضعی یکسان بگیرند؛ و اگر کسی سکوت کند یا با تأمل بیشتری واکنش نشان دهد، با برچسبهایی چون بیتفاوتی یا حتی خیانت مواجه میشود. این نوع نگاه نه تنها منصفانه نیست، بلکه با ماهیت کار فرهنگی و هنری نیز همخوانی ندارد. هنرمند را نمیتوان با دستور و فرمان به واکنش وادار کرد. در کنار این مسئله، یک واقعیت مهم دیگر نیز وجود دارد: سینمای ایران در چنین شرایطی عملاً بدون سازوکار مشخص برای «مدیریت بحران» رها شده است. سالهاست درباره نقش فرهنگ و هنر در مواجهه با بحرانهای ملی صحبت میشود، اما در عمل هیچ ساختار منسجم و برنامهریزی شدهای برای بهرهگیری از ظرفیت سینماگران دیده نمیشود. نتیجه آن است که در لحظهای که جامعه به روایت، تحلیل و حتی امید نیاز دارد، صنعت سینما خود در وضعیت بلاتکلیف قرار میگیرد. از سوی دیگر، نباید از وضعیت اقتصادی اهالی سینما غافل شد. بسیاری از فعالان این حوزه در سالهای اخیر با مشکلات جدی معیشتی مواجه بودهاند و پشتوانه اقتصادی پایداری برای آنها شکل نگرفته است. در شرایطی که بحرانهای اجتماعی و امنیتی باعث کاهش حضور مردم در سینماها میشود، طبیعی است که فعالیت حرفهای سینماگران نیز دچار رکود شود. در چنین وضعیتی انتظار میرود نهادهای مسئول، همانگونه که برای جبران کمبودها در سایر حوزهها برنامهریزی میکنند، به وضعیت هنرمندان و بهویژه سینماگران نیز توجه جدی داشته باشند.»
سینما بخشی از حافظه تاریخی یک ملت است
به اعتقاد گبرلو سینما تنها یک صنعت سرگرمی نیست؛ بلکه بخشی از حافظه تاریخی یک ملت است؛ «اگر قرار است تجربههای سخت یک جامعه به روایت تبدیل شود و برای نسلهای آینده باقی بماند، باید شرایطی فراهم شود که سینماگران بتوانند در دل همین بحرانها کار کنند، بیندیشند و روایت بسازند. در غیر این صورت، نه تنها امروز فرهنگ آسیب میبیند، بلکه فردا نیز تاریخ این روزها را ناقص و بیصدا روایت خواهد کرد.»