خب بروید کلاس زبان!
![[ مهرداد احمدی شیخانی ] غلبه عوامانگی](https://tosebrand.ir/wp-content/uploads/2026/02/319744.jpg)
سال ۱۳۵۹ و بعد از اشغال خرمشهر و محاصره آبادان که از بیابان و با پای پیاده به ماهشهر و بعد به تهران آمدم، به خیال خود تصمیم گرفتم درس خواندن را جدی بگیرم و به پیشنهاد یکی از اهل فامیل، رفتم که زبان انگلیسی را در یکی از مراکز آموزش زبان فرابگیرم.
ولی خب ذهن درگیرم با جنگ و تجاوز عراق، بیش از آنکه به درس بپردازد، درگیر مسائل دیگر بود و البته جنگ را بهانه نکنم، خودم هم چندان اهل یادگیری زبان انگلیسی نبودم و آن زبان خواندن هم شد مانند بسیاری کارهای دیگری که شروع کردم و در همان ابتدا رهایشان کردم، مثل موسیقی که فقط ساز سهتارش را خریدم، یا مثل سینما یا معماری یا خیلی کارهای دیگر که نیمهتمام رهایشان کردم، ولی این رهاکردن را نینداختم گردن دیگران و اتفاقات دیگر.
شما را نمیدانم ولی خودم را که میدانم، خیلی از این نیمهکاره رها کردنها، برمیگردد به اینکه میخواستم خیلی زود و بیزحمت به نتیجه برسم و هیچ نتیجهای، بیزحمت بهدست نمیآید، اما اگر بخواهم منصف باشم، در همه اموری که نیمهکاره رهایشان کردم، این یادنگرفتن زبان دوم. از همه بیشتر در ذهنم مانده که دلیلش هم برمیگردد به اینکه، در جایی که توانستم به نتیجه خوبی برسم و آثاری هم خلق کنم، به دلیل همین ندانستن زبان دوم، از ترویجش باز ماندم که بگذریم.اما چه شد که چنین مقدمهای گفتم؟
سالها پیش دوست بسیار بزرگواری داشتم که حتی جانفشانیهای بسیاری برای کشور انجام داده بود و در جنگ یک پایش را از دست داده و مسئولیتی هم در کشور داشت و بعد هم از دنیا رفت و خدا رحمتش کند. روزی با آن دوست گفتوگویی داشتم و طبق معمول بحث کشید به موضوعات سیاسی و آن رفیق قدیمی گفت ما در دوره قاجار مستعمره نشدیم ولی همه مضرات استعمار را تجربه کردیم، اما محسناتش به ما نرسید. خب من آنوقت هنوز سنم کم بود و مطالعاتم ناچیز و فقط آنچه آن دوست میگفت میشنیدم و جوابی نداشتم. بعد آن رفیق اضافه کرد که مثلا از منافع استعمار، یکی هم فراگیری زبان است که مثلا هندیها، زبان انگلیسی و آفریقاییها زبان فرانسه را به واسطه مستعمره بودن، فراگرفتند. البته همان وقت که آن دوست این سخنان را میگفت، به نظرم حرف بسیار بیپایهای آمد، ولی خب همانطور که گفتم، سنم کم و مطالعاتم کمتر بود و جوابی برای گفتن نداشتم.
این اولین بار بود که با چنین استدلالی در منافع استعمار روبهرو میشدم، اما از آن به بعد، بارها در سخنان برخی دیگر هم دیدهام که حتی به صراحت گفتهاند که مثلا استعمار اینطور هم که میگویند بد نیست و حتی یکی از اهل نظر، چند سال پیش در دفاع از قرارداد ۱۹۱۹ وثوقالدوله میگفت اگر ایران مستعمره انگلستان شده بود، کار ما بهتر میشد و اقلا در نتیجه استعمار، ایران صاحب یک بورکراسی سازمانیافته میشد.
هر از چندی از این نوع سخنان در بین بخشی از نخبگان میشنیدم تا رسید به ایام جنگ ۴۰روزه و یادداشتی در همین ستون که آمده بود «ایران به خلاف شهریور ۲۰ که در مقابل چند فوج سرباز هندی، بیقید و شرط تسلیم و شاه این مملکت با دستور یک افسر دونپایه انگلیسی از قدرت خلع شد، تصمیم گرفتهایم که بر استقلال خود پافشاری کنیم و مانع بازگشت کشور به شهریور ۲۰ بشویم.» آن یادداشت اما عکسالعملهایی گاه عجیب در پی داشت مثلا پنامهای که دست به دست شد تا به من رسید و با خطی خوش (که به زحمت توانستم بخوانمش) حاوی اعتراضی بسیار که چرا در حق رضا شاه چنین گفتی؟
یا یکی که در میانه همان جنگ ۴۰روزه شماره مرا یافته بود و مدعی شد از دانشآموختگان علوم سیاسی است (و به گمانم از اطلاعاتش، این ادعا بیراه نبود)، معترض شد که اولا کار رضا شاه در تسلیم بیقید و شرط درست بود چون اولا کشور را از ویرانی نجات داد، ثانیا اصلا کی گفته استعمار بد است و همان حرفی که حدود دو دهه میشد شنیده بودم که قرارداد ۱۹۱۹ چندان بد هم نبود، تکرار کرد و آخرش هم اینکه «حداقل الان همه زبان انگلیسی بلد بودیم» و من در حیرت که چقدر این زبان انگلیسی برای برخی از نخبگان مهم است که حاضرند برای یادگیریاش، ایران مستعمره شود.
این هم گذشت تا رسید به راهافتادن دوباره اینترنت بینالملل و مشاهده بعضی مطالب در فضای مجازی که «نهخیر؛ چهکسی میگوید رضا شاه اشتباه کرد که تسلیم شد، که خیلی هم خوب کرد که تسلیم شد و اگر الان هم ایران تسلیم شود، ما هم میشویم ژاپن و آلمان بعد از جنگ جهانی دوم»؛ و این حرفها دقیقا مانند گفتههای آن تماس تلفنی بود در دفاع از رضا شاه که اگر میخواهیم ژاپن و آلمان شویم، اول باید تسلیم پشویم.
تا رسید به این روزها که فیلمی در فضای مجازی منتشر شده از سخنان جناب «داریوش آشوری» در دفاع از خاندان پهلوی که برای رسیدن به مدرنیته، نهتنها باید به روش پهلوی برگردیم، که انجام آن را نیز باید به همان خاندان بسپاریم، که دیدم لازم است چیزی در مورد این نوع نگاه که بیش از دو دهه است، کمکم دارد مبلغانی پیدا میکند بنویسم.میگویند یکی مرده بود و در روز محشر، نوبتش رسید که به پروندهاش رسیدگی کنند.
وقتی ملائک پرونده سرشار از فسق و فجورش را دیدند، حکم کردند که بفرستندش در جهنم که معترض شد «من کار نیک هم داشتهام» گفتند چه کار نیکی؟ گفت در یک روز گرم تابستان دوقران دادم برای یک فقیر آب یخ خریدم. ملائک گفتند خب، دیگر چی، گفت یکبار هم در سرمای زمستان پنجقران دادم برای یک فقیر کبریت خریدم که برای خودش آتش روشن کند. باز ملائک گفتند خب دیگر چی؟ جواب داد همین بود، که ملک مقرب گفت هفتقران بهش بدهید، بندازیدش در آتش جهنم. حالا حکایت شمردن محسنات استعمار و پهلوی است.
من که نمیگویم محسنات ندارد، بله دارد ولی به چه قیمت؟ اولا مگر از کودتای ۱۲۹۹ که میگویند نتیجه عدم پذیرش قرارداد ۱۹۱۹ از سوی ایران بود و مگر از همان شهریور ۲۰ که خودتان قبول دارید تسلیم بیقید و شرط بود و بعدتر کودتا ۱۳۳۲، کشورمان تمام و کمال در اختیار استعمارگران نبود؟ اگر تسلیم بیقید و شرط، ما را تبدیل به ژاپن و آلمان میکند، چرا در ۵۸ سال و از ۱۲۹۹ تا ۱۳۵۷ ما ژاپن نشدیم؟ مگر نمیگوئید تسلیم شویم تا ژاپن شویم؛ ما که ۵۸ سال تسلیم بودیم، نبودیم؟ پس چرا ژاپن نشدیم؟بعد جناب آشوری که اسطوره جوانی ماست میگوید برگردیم به دوران پهلوی تا دوباره به راه مدرنیته برگردیم. خب جناب آشوری عزیز، این آثار مدرنیته را کجا باید میدیدیم؟
در نرخ باسوادی ۲۴درصدی زنان ایرانی پیش از انقلاب؟ یا در ۴۰ سال التماس پهلوی اول و دوم که غرب اقلا به ما کارخانه فولاد بدهد و نه که نداد، بلکه یکبار در زمان رضا شاه، در همین کرج، ساختمانی که برای کارخانه ذوبآهن در حال احداث بود، بمباران کردند، بعد هم انگلستان کارخانهای که ما از کشور آلمان خریده و پولش را تمام و کمال پرداخته بودیم، مصادره کرد و بعدتر، در اوائل دهه ۴۰ که آلمانیها به تهران آمدند تا دوباره قرارداد ساخت ذوبآهن با کشورمان ببندند، آمریکا به تیم تجاری آلمان دستور داد که از ایران خارج شوند و آنها نیز شبانه و بیخبر رفتند و ماجرایش را کامل، مرحوم عالیخانی تعریف کرده، و باز هم آمریکا نگذاشت سوئدیها کارخانه را برای ما بسازند و عالیخانی برای ذوبآهن سراغ اتحاد جماهیر شوروی رفت، این همان مدرنیته است که میگوئید در دوره پهلوی بود یا همان استعماری که برخی میگویند نتایج خوب هم دارد؟
این که شد همان حکایت بهشت و جهنم و هفتقران کمک به فقرا! اینکه برای یک زبان انگلیسی که حالا یاد بگیریم یا نگیریم، کشور را مستعمره کنیم، از بهانههای من هم برای یادنگرفتن زبان انگلیسی بدتر است. خب بروید کلاس زبان، چرا مملکت را میخواهید ببخشید؟
نمیدانم این از کدام منطق حاصل میشود که برخی نخبگانمان رسیدهاند به شمردن حسنات استعمار یا اسطورههای جوانی ما همچون جناب آشوری که نرخ ۲۴درصدی باسوادی زنان و ۴۰ سال التماس برای یک کارخانه ذوبآهن را میگوید گام زدن در مسیر مدرنیته. من که مطمئنم اگر انگلیسی بلد نیستم، به خاطر تنبلی خودم است نه بهخاطر اینکه ایران مستعمره نبوده.



