توسعه یکپارچه؛ مسیر تبدیل قشم به دروازه تعاملات منطقه‌ای
طی سفر دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد به قشم و آغاز ۶ طرح عمرانی جدید در درگهان و باسعیدو بار دیگر موضوع عبور قشم از پروژه‌های پراکنده و نیمه‌تمام به یک برنامه توسعه یکپارچه مطرح شده است.
همشهری آنلاین:قشم فقط بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس نیست؛ موقعیت جغرافیایی آن در دهانه تنگه هرمز می‌تواند این جزیره را به یکی از مهم‌ترین دروازه‌های تجاری و لجستیکی ایران در منطقه تبدیل کند. با این حال، فاصله میان ظرفیت‌های اقتصادی قشم و سهم واقعی آن از تجارت منطقه‌ای همچنان پابرجاست. حالا با بازدید دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد از پروژه پل خلیج فارس و آغاز ۶ طرح عمرانی جدید در درگهان و باسعیدو بار دیگر موضوع عبور قشم از پروژه‌های پراکنده و نیمه‌تمام به یک برنامه توسعه یکپارچه مطرح شده است.
حسین فروزان، مشاور رئیس‌جمهور در امور مناطق آزاد صنعتی ـ تجاری و دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، در سفر به قشم به همراه محمد آشوری تازیانی، استاندار هرمزگان و احمد مرادی، نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی، از کارگاه ساخت پل خلیج فارس بازدید کرد.
پل خلیج فارس؛ حلقه اتصال قشم به اقتصاد منطقه
پل خلیج فارس یکی از مهم‌ترین پروژه‌های زیرساختی جزیره است که قرار است با اتصال زمینی قشم به سرزمین اصلی، محدودیت‌های ارتباطی و حمل‌ونقلی را کاهش دهد. اما اهمیت این طرح تنها به تسهیل رفت‌وآمد مسافران و جابه‌جایی کالا محدود نمی‌شود. این پروژه می‌تواند زمینه‌ساز توسعه بندری، صنعتی، تجاری و لجستیکی جزیره باشد.
در سند راهبردی منطقه آزاد قشم نیز مجموعه پل خلیج فارس به‌عنوان یکی از پروژه‌های پیشران توسعه معرفی شده است؛ مجموعه‌ای که علاوه بر پل، راه‌آهن، بندر کاوه و بندر پل و الفت را در بر می‌گیرد. هدف این است که با اتصال این زیرساخت‌ها، قشم به حلقه‌ای مؤثر در شبکه حمل‌ونقل و تجارت منطقه تبدیل شود.
در این نگاه، درآمدزایی پروژه نیز صرفاً به عوارض عبور خودروها و کامیون‌ها محدود نیست. ایجاد شهرک‌های لجستیکی، مراکز پشتیبانی، خدمات حمل‌ونقل، مجتمع‌های تجاری و مناطق صنعتی می‌تواند فرصت‌های اقتصادی تازه‌ای برای جزیره ایجاد کند. البته تأمین منابع مالی، افزایش هزینه‌های ساخت، نوسانات ارزی و تعدد دستگاه‌های تصمیم‌گیر از چالش‌های مهم پیش‌روی این طرح است.
توسعه جزایر باید به برنامه‌ای ملی تبدیل شود
دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد در دیدار با نخبگان، فعالان اقتصادی و اجتماعی و معتمدان قشم، بر ضرورت نگاه بلندمدت به توسعه جزایر راهبردی خلیج فارس تأکید کرد. از نگاه او، توسعه این جزایر نباید در قالب پروژه‌های جداگانه دنبال شود، بلکه باید به برنامه‌ای ملی و یکپارچه تبدیل شود.
فروزان با اشاره به ظرفیت راهبردی خلیج فارس و تنگه هرمز، بر این موضوع تأکید کرد که عبور کشتی‌ها از این آبراه مهم باید به حضور اقتصادی پایدار، خلق ثروت و اشتغال برای کشور منجر شود. این نگاه، اهمیت پروژه‌هایی مانند پل خلیج فارس را فراتر از یک طرح عمرانی نشان می‌دهد؛ چراکه اتصال جزیره به سرزمین اصلی زمانی ارزش اقتصادی پیدا می‌کند که در کنار آن، زیرساخت‌های بندری، تجاری و حمل‌ونقلی نیز تکمیل شوند.
این رویکرد با سند راهبردی منطقه آزاد قشم همخوانی دارد؛ سندی که تبدیل جزیره به دروازه تعاملات منطقه‌ای ایران را با تمرکز بر اقتصاد دریامحور، توسعه همکاری با عمان، ایجاد هاب لجستیکی و تجاری و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین دنبال می‌کند.
آب و راه؛ زیرساخت‌های زندگی و سرمایه‌گذاری
توسعه قشم بدون تأمین پایدار آب امکان‌پذیر نیست. در سند راهبردی جزیره، امنیت آبی یکی از پیش‌شرط‌های توسعه صنعت، گردشگری و سرمایه‌گذاری معرفی شده است. در رویداد «آوآب قشم» نیز مدیرعامل شرکت آب، برق و تأسیسات منطقه آزاد از اقدامات انجام‌شده برای تأمین پایدار آب شهر قشم و روستاهای پیرامونی و آمادگی برای مشارکت در کاهش تنش آبی مناطق مرکزی و غربی جزیره خبر داد.
در کنار آب، توسعه شبکه راهی نیز در برنامه سفر دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور، قرار داشت. عملیات اجرایی بهسازی و تعریض محورهای گوران ـ دولاب و باسعیدو ـ دولاب با هدف بهبود دسترسی ساکنان غرب جزیره آغاز شد. همچنین در نشست فعالان حوزه شیلات در روستای باسعیدو، مشکلات تولید، موانع حقوقی و مالکیتی و راهکارهای تقویت ظرفیت صادراتی این بخش بررسی شد.
آزمون اصلی؛ عبور از پروژه‌های پراکنده
سند راهبردی قشم سه چالش مهم پیش‌روی جزیره را سهم محدود در اقتصاد منطقه خلیج فارس، شکاف زیرساختی و انباشت پروژه‌های نیمه‌تمام و ضرورت سازگاری توسعه با ملاحظات محیط‌زیستی می‌داند. بر همین اساس، تکمیل زیرساخت‌های حمل‌ونقل، تأمین آب و انرژی، جذب سرمایه‌گذار و توسعه همکاری‌های منطقه‌ای باید در قالب یک برنامه منسجم دنبال شود.
بازدید مشاور رئیس جمهور در امور مناطق آزاد صنعتی – تجاری از پل خلیج فارس و آغاز پروژه‌های جدید، بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که قشم چه زمانی می‌تواند از ظرفیت جغرافیایی خود سهمی متناسب در اقتصاد منطقه به دست آورد؟ پل خلیج فارس می‌تواند نماد این تحول باشد؛ اما نه فقط به‌عنوان سازه‌ای برای اتصال دو ساحل، بلکه به‌عنوان بخشی از شبکه‌ای فعال برای تجارت، حمل‌ونقل و اشتغال. برای مردم جزیره نیز نتیجه توسعه در تعداد پروژه‌های افتتاح‌شده یا اعتبارهای اعلامی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه باید در اشتغال پایدار، مسکن مناسب، دسترسی به خدمات و بهبود کیفیت زندگی دیده شود. آزمون واقعی برنامه توسعه قشم، عبور از وعده‌ها و پروژه‌های پراکنده به یک مسیر یکپارچه و قابل لمس برای ساکنان جزیره است.
ارمغان دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد برای قشم چه بود؟
هم‌زمان با سفر حسین فروزان، مشاور رئیس‌جمهور در امور مناطق آزاد و دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد کشور به قشم، عملیات اجرایی ۶ پروژه عمرانی و توسعه‌ای در بخش‌های مختلف جزیره آغاز شد؛ طرح‌هایی که با هدف تقویت زیرساخت‌های حمل‌ونقل، توسعه فعالیت‌های اقتصادی و بهبود شرایط سکونت در مناطق مختلف قشم تعریف شده‌اند.
از میان این پروژه‌ها، چهار طرح در محدوده درگهان قرار دارد که شامل آماده‌سازی زیرساخت‌های هاب انرژی و بانکرینگ سلخ با اعتبار ۵۰ هزار میلیارد ریال و مدت اجرای ۶۰۰ روز، احداث تقاطع غیرهمسطح درگهان با اعتبار ۶۰ هزار میلیارد ریال و زمان اجرای ۱۲ ماه، و احداث تقاطع غیرهمسطح رمکان با اعتبار ۶ هزار میلیارد ریال و مدت اجرای ۵ ماه است. همچنین در این بخش، واگذاری زمین برای اجرای طرح مسکن جوانان در شهر درگهان و روستای کووه‌ای به مساحت ۵۵ هکتار و با زمان‌بندی ۶۰ روزه آغاز شده است.
در بخش غربی جزیره نیز دو پروژه بهسازی و تعریض مسیرهای ارتباطی در دستور کار قرار گرفته است. مسیر گوران ـ دولاب به طول ۱۷ کیلومتر با اعتبار ۸ هزار میلیارد ریال و مدت اجرای ۶ ماه و مسیر باسعیدو ـ دولاب به طول ۲۰ کیلومتر با اعتبار ۱۵ هزار میلیارد ریال و زمان اجرای ۱۲ ماه، از جمله طرح‌هایی هستند که قرار است دسترسی و ارتباط میان مناطق غربی قشم را بهبود ببخشند.
یکی از ویژگی‌های مشترک این ۶ پروژه، تجهیز آنها به سیستم شمارش معکوس است؛ سازوکاری که با نمایش زمان باقی‌مانده تا پایان عملیات اجرایی، بر پایبندی به زمان‌بندی تعیین‌شده تأکید دارد و امکان رصد روند پیشرفت پروژه‌ها تا آخرین روز اجرا را فراهم می‌کند. این اقدام در شرایطی اهمیت دارد که تسریع در تکمیل طرح‌های زیرساختی و جلوگیری از طولانی‌شدن پروژه‌ها، از جمله مطالبات اصلی در مسیر توسعه یکپارچه جزیره قشم به شمار می‌رود.
