برادران محمدی در ده‌سالگی مارکت‌پلیس دیجی‌کالا: از ساخت اعتماد تا ساخت زیرساخت برای نسل جدید تجارت الکترونیک
حمید و سعید محمدی، بنیان‌گذاران دیجی‌کالا، در مراسم دهمین سال فعالیت مارکت‌پلیس دیجی‌کالا، مسیر این کسب‌وکار را از شکل‌گیری اعتماد در خرید آنلاین تا توسعه بازارگاه و چشم‌انداز آینده آن تشریح کردند. آن‌ها با تأکید بر نقش هوش مصنوعی، زیرساخت‌های لجستیکی و ارائه خدمات تجارت الکترونیک به کسب‌وکارهای خارج از دیجی‌کالا، اعلام کردند که هدف آینده این گروه، صرفاً افزایش فروش نیست؛ بلکه کمک به شکل‌گیری و رشد کسب‌وکارهای بیشتر در کشور است.
او با مرور دهه اول فعالیت دیجی‌کالا توضیح داد که مسئله محوری این کسب‌وکار از ابتدا، ایجاد اعتماد در خرید اینترنتی بوده است؛ اینکه مشتری چگونه بتواند از پشت صفحه مانیتور به یک فروشگاه آنلاین اعتماد کند.
محمدی گفت: برای ساخت این اعتماد، زمان و کار زیادی لازم بود؛ باید محتوای خوب تولید می‌کردیم، خدمات مناسب ارائه می‌دادیم، تحویل سریع، پشتیبانی خوب و تنوع کالایی ایجاد می‌کردیم.
ده سال نخست دیجی‌کالا صرف ایجاد بستر اعتماد شد.
امروز دیجی‌کالا دیگر فقط یک فروشگاه اینترنتی نیست؛ بیش از هر چیز یک بستر اعتماد است.
تصمیم دشوار برای ورود به مارکت‌پلیس
سعید محمدی با اشاره به محدودیت‌های مدل ریتیل دیجی‌کالا در دهه نخست گفت اعتماد میلیون‌ها کاربر، پایه‌ای مناسب برای توسعه پلتفرم بود، اما مدل پیشین امکان گسترش تنوع کالایی در مقیاس مورد نیاز را فراهم نمی‌کرد.
به گفته او، دیجی‌کالا در سال ۱۳۹۵ و پس از حدود ۱۰ سال فعالیت، به ۱۲۰ هزار تنوع محصول رسیده بود؛ اما همچنان کاربران بسیاری با کالاهای ناموجود یا محصولاتی مواجه می‌شدند که اساساً در دیجی‌کالا عرضه نمی‌شدند.
او افزود: در همان زمان، تیم بازرگانی دیجی‌کالا با حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ نفر نیرو در حوزه‌های مختلف تأمین، درج محصول، قیمت‌گذاری، مدیریت موجودی و انبار فعالیت می‌کرد؛ اما خیلی زود فهمیدیم برای توسعه باید به سمت مدل مارکت‌پلیس حرکت کنیم.
به گفته سعید محمدی، این تصمیم با اختلاف‌نظرها و تردیدهای جدی در هیئت‌مدیره دیجی‌کالا همراه بود. دغدغه اصلی این بود که آیا باز کردن درهای پلتفرم به روی هزاران کسب‌وکار و فروشنده، می‌تواند کیفیت تجربه مشتری و اعتماد ایجادشده نسبت به برند را تهدید کند یا خیر.
حمید محمدی نیز از این تصمیم به‌عنوان یکی از سخت‌ترین تصمیم‌های تاریخ دیجی‌کالا یاد کرد و گفت: بزرگ‌ترین نگرانی و کابوس ما این بود که اعتمادی که ۱۰ سال برای آن زحمت کشیده بودیم، از بین برود. خیلی‌ها به ما می‌گفتند این بزرگ‌ترین و آخرین اشتباه شماست و این تصمیم به یک کیس‌استادی در کتاب‌های MBA تبدیل می‌شود؛ مثل اینکه مک‌دونالدز بخواهد پیتزا بفروشد.
با این حال، او تأکید کرد که تنوع نیازهای مشتریان و تخصصی‌شدن عرضه کالاها، نیازمند حضور فروشندگان متخصص در پلتفرم بود. به باور او، دیجی‌کالا نمی‌توانست در همه دسته‌های کالایی، به‌تنهایی دانش و توان عرضه تخصصی محصول را داشته باشد.
- بیشتر بخوانید:
قدردانی از فروشندگان؛ همراهان مسیر توسعه مارکت‌پلیس
سعید محمدی با قدردانی از فروشندگان حاضر در این مسیر گفت: زمانی که نخستین فروشندگان وارد دیجی‌کالا شدند، تقریباً هیچ‌کدام از قابلیت‌ها و فیچرهایی که امروز در پلتفرم مارکت‌پلیس وجود دارد، در دسترس نبود. دیجی‌کالا اساساً برای مدل ریتیل طراحی شده بود و راه‌اندازی مارکت‌پلیس تغییرات گسترده‌ای در محصول، بازرگانی و عملیات ایجاد کرد.
او افزود که فروشندگان، با وجود کمبودها، نواقص و دشواری‌های اولیه، به این مدل اعتماد کردند و با صبوری، ارائه بازخورد و حتی پیشنهاد راه‌حل، در ساخت مارکت‌پلیس دیجی‌کالا نقش داشتند.
حمید محمدی نیز با اشاره به مشکلات سال‌های نخست گفت: بسیاری از چیزهایی را که برای فروش در مارکت‌پلیس بدیهی بود، در ابتدا ارائه نکردیم. باگ‌ها و قابلیت‌های ناقص شاید حتی باعث ناراحتی فروشندگان شده باشد و این تصور را ایجاد کرده باشد که کارمان را بلد نیستیم؛ اما نهایت تلاشمان را کرده‌ایم و همچنان می‌کنیم تا این تجربه را بهبود دهیم.
۴۲۶ هزار فروشنده در ۱۶۱۵ شهر
سعید محمدی در ارائه آمارهایی از وضعیت فعلی مارکت‌پلیس دیجی‌کالا گفت این پلتفرم اکنون میزبان ۴۲۶ هزار فروشنده است؛ از فروشندگان کوچک محلی و روستایی که درآمد خانوارشان به فروش در دیجی‌کالا وابسته است تا برندها و تولیدکنندگان بزرگ کشور.
به گفته او، فروشندگان دیجی‌کالا در یک‌هزار و ۶۱۵ شهر کشور توزیع شده‌اند و فعالیت آن‌ها دیگر به تهران یا مراکز استان‌ها محدود نیست.
او همچنین اعلام کرد میانگین فروش هر فروشنده در مارکت‌پلیس دیجی‌کالا در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱.۲ میلیارد تومان رسیده است. محمدی با اشاره به رشد ۲۵ درصدی دلاری مارکت‌پلیس در سال گذشته، این روند را با وجود شرایط سخت اقتصادی امیدوارکننده دانست و اظهار امیدواری کرد که با تداوم شرایط، عملکرد سال ۱۴۰۵ نیز بهبود یابد.
هوش مصنوعی، عامل تغییر مسیر خرید و فروش
بخش مهمی از سخنان برادران محمدی به تأثیر هوش مصنوعی بر آینده تجارت الکترونیک اختصاص داشت. حمید محمدی گفت جهان، مستقل از چالش‌های داخلی ایران، تحت تأثیر موج گسترده هوش مصنوعی در حال تغییر است.
او گفت: بعضی می‌گویند هوش مصنوعی تا پنج سال دیگر، برخی تا سه سال دیگر و بعضی تا یک سال دیگر روش کار را تغییر می‌دهد؛ اما شاید این تغییر حتی در شش ماه آینده رخ دهد. رشد نمایی هوش مصنوعی، چه آن را بخواهیم و چه نخواهیم، تجربه کاری همه را تغییر خواهد داد.
محمدی معتقد است یکی از نخستین تغییرات در مسیر خرید کالا رخ خواهد داد. او گفت ممکن است تا یک سال آینده، کاربران دیگر برای جست‌وجوی کالا به نوار جست‌وجوی پلتفرم‌های تجارت الکترونیک مراجعه نکنند و به جای آن، از دستیارهای هوش مصنوعی برای بررسی، انتخاب و هدایت به فروشگاه‌های آنلاین استفاده کنند.
او تأکید کرد که دیجی‌کالا و فروشندگان این پلتفرم باید این تغییر در سفر خرید مشتری را به‌درستی درک کنند و تجربه متناسب با آن بسازند.
سعید محمدی نیز از آغاز فعالیت دیجی‌کالا در حوزه «تجارت مبتنی بر دستیارهای هوش مصنوعی» یا Agentic Commerce خبر داد و گفت این خدمات به‌زودی به‌طور رسمی در دیجی‌کالا عرضه خواهد شد.
او همچنین به ظرفیت هوش مصنوعی در پیش‌بینی تقاضا اشاره کرد و گفت: می‌توان به نقطه‌ای رسید که با درنظرگرفتن تغییرات اقتصادی، اجتماعی، فصلی، زمانی و جغرافیایی، تقاضای کالا با دقت بالایی پیش‌بینی شود. این موضوع به دیجی‌کالا و صدها هزار فروشنده کمک می‌کند موجودی خود را دقیق‌تر مدیریت کنند.
به گفته او، برنامه سال آینده دیجی‌کالا در بخش قابل‌توجهی بر توسعه ایجنت‌ها و اتوماسیون‌های مبتنی بر هوش مصنوعی متمرکز خواهد بود.
«خرید با دیجی‌کالا»؛ ارائه زیرساخت به فروشگاه‌ها و پیج‌ها
حمید محمدی در ادامه، از طرحی با عنوان «خرید با دیجی‌کالا» خبر داد که از حدود یک تا دو ماه پیش در این مجموعه آغاز شده است.
او درباره هدف این طرح گفت: چرا یک کسب‌وکار برای فروش محصول و رساندن کالا به دست مشتری، الزاماً باید کالای خود را در دیجی‌کالا عرضه کند؟ تلاش می‌کنیم تمام سرویس‌های تجارت الکترونیک گروه دیجی‌کالا را در اختیار فروشگاه‌های آنلاین و حتی پیج‌های اینستاگرامی قرار دهیم تا بتوانند تجربه‌ای مشابه خرید از دیجی‌کالا را در بستر خودشان ارائه کنند.
به گفته او، برخی کسب‌وکارها ممکن است به دلیل تناسب‌نداشتن محصول یا مخاطبشان با دیجی‌کالا، دشواری کار با سلرسنتر، نیاز به ارتباط مستقیم با مشتری یا مدل خاص فروش خود، تمایلی به عرضه مستقیم در دیجی‌کالا نداشته باشند.
در مدل «خرید با دیجی‌کالا»، این کسب‌وکارها می‌توانند از زیرساخت‌هایی مانند پرداخت، اعتبار، لجستیک، خدمات بازاریابی و فناوری برای افزایش فروش استفاده کنند؛ در حالی که ارتباط با مشتری خود را نیز حفظ می‌کنند.
سعید محمدی نیز توضیح داد که دیجی‌کالا در این مسیر، زیرساخت‌های خود را به فروشگاه‌های دیگر متصل می‌کند و توسعه آینده گروه را در چهار حوزه اصلی تأمین، فناوری و داده، لجستیک، فین‌تک و مارتک تعریف کرده است.
سرمایه‌گذاری در لجستیک؛ از مرکز فول‌رباتیک تا شهر هوشمند
سعید محمدی از احداث یک مرکز پردازش فول‌رباتیک جدید برای دیجی‌کالا خبر داد و گفت این پروژه تا پایان سال آینده به بهره‌برداری خواهد رسید. او این مرکز را از پروژه‌های بزرگ فناوری و لجستیک منطقه دانست که در صورت تکمیل، در سطح بالایی در خاورمیانه قرار خواهد گرفت.
وی همچنین اعلام کرد دیجی‌کالا در فاز بعدی، طراحی و آغاز مراحل اجرایی یک شهر هوشمند لجستیکی در حاشیه استان تهران را دنبال می‌کند؛ پروژه‌ای که در فضایی نزدیک به یک میلیون متر مربع برنامه‌ریزی شده است.
حمید محمدی با تفکیک سه حوزه تأمین، فناوری و لجستیک، تأکید کرد:
تأمین، کار دیجی‌کالا نیست و قرار نیست روی آن تمرکز کنیم؛ صدها هزار تأمین‌کننده وجود دارند که هرکدام بخشی از زنجیره تأمین را بهتر از ما می‌شناسند. وظیفه ما این است که با فناوری و هوش مصنوعی، سرویس‌های جدیدی مانند پیش‌بینی تقاضا و قیمت‌گذاری هوشمند ارائه کنیم؛ سرویس‌هایی که هم فروش و حاشیه سود فروشنده را بهینه کند و هم موجودبودن کالا را در طول زمان افزایش دهد.
موفقیت دیجی‌کالا در گرو رشد کسب‌وکارها
حمید محمدی در پایان، تغییر نگاه دیجی‌کالا به شاخص موفقیت را یکی از نکات مهم مسیر آینده عنوان کرد. به گفته او، رشد فروش و اعداد بزرگ همچنان مهم‌اند، اما معیار اصلی افتخار این مجموعه در آینده، میزان نقشی خواهد بود که در شکل‌گیری و رشد کسب‌وکارهای دیگر ایفا می‌کند.
او گفت: از امروز، چیزی که ما را حرکت می‌دهد و به آن افتخار می‌کنیم، این است که چقدر توانسته‌ایم کمک کنیم کسب‌وکارهایی متولد شوند، ایده‌هایی رشد کنند و بدرخشند و به کسب‌وکارهای قابل افتخار در کشور تبدیل شوند. ما کار خودمان را در کنار این کسب‌وکارها تعریف می‌کنیم.
سعید محمدی نیز با اشاره به سخنان محمد فاضلی درباره احتمال افزایش قیمت حامل‌های انرژی، بر مزیت بهره‌وری تجارت الکترونیک تأکید کرد. او گفت طبق محاسبات دیجی‌کالا، مصرف سوخت کل عملیات حمل‌ونقل شامل مسیرهای اولیه، میانی، نهایی و لجستیک معکوس، به‌طور متوسط برای هر سفارش حدود ۱.۱۳ لیتر است؛ در حالی که برآوردهای یک مطالعه پیمایشی، مصرف سوخت در خرید حضوری را به‌ازای هر خرید حدود ۱۴ لیتر نشان می‌دهد.
- بیشتر بخوانید:
او تأکید کرد که تجارت الکترونیک می‌تواند در شرایط افزایش هزینه انرژی و حمل‌ونقل، به کاهش ترددهای غیرضروری و بهبود بهره‌وری در توزیع کالا کمک کند؛ مسیری که تحقق آن، به همکاری دیجی‌کالا و ۴۲۶ هزار فروشنده فعال این پلتفرم وابسته است.
