کاهش سرمایهگذاری کشورهای خلیج فارس زیر سایه جنگ
بهگزارش خبرگزاری تسنیم، کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی طی سالهای گذشته تریلیونها دلار در نقاط مختلف جهان، از آمریکا تا آفریقا، سرمایهگذاری کردهاند یا وعده سرمایهگذاری دادهاند. اما آغاز جنگ با ایران از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی ممکن است باعث شود این منابع مالی بیش از گذشته در داخل منطقه هزینه شوند.
صندوقهای ثروت ملی متعلق به کشورهایی مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت و دیگر کشورهای خلیج فارس حدود ۵ تریلیون دلار (۴.۳۵ تریلیون یورو) سرمایه را مدیریت میکنند و با توجه به سیاستهای مختلف نسبت به سرمایهگذاری این داراییها در اقصینقاط دهکده جهانی اقدام کردهاند. بهعنوان مثال براساس اخبار تایید شده یکی از تازهترین نمونهها، حمایت صندوقهای ثروت ملی خلیج فارس از پیشنهاد شرکت سرگرمی آمریکایی پارامونت برای تصاحب رقیب خود، وارنر برادرز، بود.
از سوی دیگر برآورده نشان میهد در یک دهه گذشته، کشورهای خلیج فارس همچنین حدود ۱۰۰ میلیارد دلار (۸۷ میلیارد یورو) در آفریقا برای پروژههای مرتبط با امنیت غذایی، دسترسی به مواد معدنی حیاتی و پروژههای گذار انرژی هزینه کردهاند.
این کشورها همچنین میلیاردها دلار در آنچه کارشناسان «دیپلماسی نجات مالی» توصیف میکنند، در منطقه خود سرمایهگذاری کردهاند.
کارشناسان در مقالهای پژوهشی در سال ۲۰۲۳ این مفهوم را «ارائه بستههای مالی یا کمکهای غیرنقدی گسترده برای نجات کشورهایی که با بحران مالی یا اقتصادی روبهرو هستند» تعریف کردند. این اقدامات شامل کمک به تثبیت اقتصاد مصر و همچنین تأمین مالی بازسازی و کمکرسانی در سوریه، لبنان و غزه بوده است.
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، در یک نشست آنلاین به میزبانی «شورای خاورمیانه در امور جهانی» به خبرنگاران گفت: تأثیر جهانی کشورهای خلیج فارس تنها به نفت محدود نمیشود. این منطقه یکی از مراکز اقتصاد بینالمللی است و اگر فروبپاشد و تصمیم بگیرد تمرکز خود را بر دفاع بگذارد، سرمایهگذاریها را خارج کند و تعامل اقتصادی خود با جامعه جهانی را متوقف سازد، آثار آن در زندگی روزمره خانوارهای اقتصادهای آسیبدیده احساس خواهد شد ــ و امروز تقریباً همه اقتصادهای جهان تحت تأثیر قرار میگیرند.
صادرات متوقفشده و بیثباتی
در این زمینه بسیاری از کارشناسان ضمن هشدار نسبت به آغاز و تبعات تنشهای منطقه در آینده اینگونه سرمایهگذاریها از سوی کشورهای عربی میگویند: بهدلیل جنگ ایران، این سیاستهای سرمایهگذاری ممکن است بهزودی تغییر کنند.
به گفته آنها جنگی که پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در اواخر فوریه آغاز شد، باعث شده بیشتر کشورهای خلیج فارس تولید و صادرات نفت و گاز خود را کاهش دهند؛ درآمدی که بخش عمده درآمد ملی آنها را تشکیل میدهد. ایران کشورهای خلیج فارس را به ایفای نقش در جنگ آمریکا و اسرائیل متهم کرده و زیرساختهای نفتی، فرودگاهها و همچنین پایگاههای نظامی آمریکا را در بسیاری از این کشورها هدف قرار داده است. ایران همچنین تنگه هرمز، مسیر حیاتی انتقال هیدروکربنها، را مسدود کرده است.
در نتیجه، مؤسسه مشاوره مالی آکسفورد اکونومیکس در گزارشی در اواسط مارس اعلام کرد رشد درآمد ملی کشورهای خلیج فارس در مجموع امسال تنها به ۲.۶ درصد خواهد رسید؛ رقمی که ۱.۸ درصد کمتر از پیشبینی اولیه است.
پژوهشگران تأکید کردند برخی کشورها بیش از دیگران از جنگ آسیب خواهند دید. زیرا عمان و عربستان سعودی همچنان مسیرهای جایگزینی برای صادرات نفت خود دارند و حتی ممکن است در نهایت از افزایش قیمت نفت سود ببرند. اما بحرین، کویت و قطر چنین گزینههایی در اختیار ندارند.
کشورهای خلیج فارس در سالهای اخیر تلاش کردهاند وابستگی اقتصاد خود به نفت را کاهش دهند، اما جنگ ایران این برنامهها را نیز بهشدت عقب انداخته است. این جنگ بر گردشگری، املاک و مستغلات و بخش دیجیتال منطقه اثر گذاشته و موجب سقوط بازارهای بورس محلی شده است.
فردریک اشنایدر، پژوهشگر ارشد شورای خاورمیانه، هفته گذشته نوشت: «ویدئوهای انفجار در دبی، دوحه و منامه، تصویر امنیتیای را که کشورهای خلیج فارس با دقت ساخته بودند، خدشهدار کرده است.»
سرنوشت سرمایهگذاریهای خلیج فارس چه خواهد شد؟
تیم کالن، پژوهشگر مهمان در مؤسسه کشورهای عربی خلیج فارس در واشنگتن (AGSI) و کارشناس اقتصاد کشورهای خلیج فارس، میگوید: «هنوز خیلی زود است که بتوان با قطعیت گفت اقتصاد کشورهای خلیج فارس چگونه تحت تأثیر این درگیری قرار خواهد گرفت. در کوتاهمدت بدون تردید تأثیر منفی خواهد داشت، اما آثار بلندمدت به مدتزمان جنگ و شرایط منطقه پس از پایان آن بستگی دارد.»
او در گفتوگویی ایمیلی با دویچهوله افزود بیشتر صندوقهای ثروت ملی خلیج فارس همچنان در وضعیت مناسبی قرار دارند: «بنابراین در این مرحله فکر نمیکنم جنگ تأثیر بزرگی بر راهبردهای سرمایهگذاری خارجی داشته باشد. اما هرچه درگیری طولانیتر شود و تأثیر آن بر اقتصاد داخلی بیشتر شود، این مسئله میتواند تغییر کند.»
ناظران میگویند کشورهای خلیج فارس که هدف حملات ایران قرار گرفتهاند، احتمالاً پس از پایان جنگ اولویتهای هزینهای متفاوتی خواهند داشت.
شرکت مشاوره مالی لبنانی «ناصر سعیدی و همکاران» در گزارشی هفتگی نوشت این اولویتها میتواند شامل «سرمایهگذاری بیشتر در زیرساختهای تابآوری مانند ذخایر راهبردی غذایی یا خطوط لوله جایگزین صادرات، و همچنین افزایش هزینههای دولتی برای بازسازی، دفاع و امنیت» باشد.
الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، نیز تأیید کرد: «بدون شک تأثیر خواهد داشت. بهدلیل فشار اقتصادی ناشی از جنگ و کاهش اعتماد به ثبات خلیج فارس، ما سرگرم بازسازی، تقویت مواضع دفاعی و رسیدگی به بحران فوری منطقه خواهیم بود.»
ریچل زیمبا، پژوهشگر غیرمقیم در «فروم بینالمللی خلیج فارس» که شرکت مشاوره ریسک ژئوپلیتیکی خود را اداره میکند، هفته گذشته در صفحه ساباستک خود نوشت ممکن است از صندوقهای ثروت ملی خواسته شود بهنوعی از اقتصاد داخلی حمایت کنند؛ برای مثال با کمک به سرپا نگه داشتن هتلهای خالی.
بازنگری در وعدههای دادهشده به ترامپ
روزنامه فایننشال تایمز این هفته به نقل از یک منبع ناشناس نوشت سه کشور بزرگ خلیج فارس در حال بازنگری سرمایهگذاریهای پیشنهادی خود در آمریکا بهدلیل فشار مالی ناشی از جنگ هستند.
سال گذشته، پس از سفر ترامپ، امارات با سرمایهگذاری ۱.۴ تریلیون دلاری در آمریکا موافقت کرد، قطر وعده داد ۱.۲ تریلیون دلار هزینه کند و عربستان نیز با قراردادهایی به ارزش ۶۰۰ میلیارد دلار، از جمله بسته تسلیحاتی ۱۴۲ میلیارد دلاری که بزرگترین قرارداد از این نوع توصیف شد، موافقت کرد.
اما کالن از مؤسسه AGSI معتقد نیست چنین بازنگریای محتمل باشد. او اشاره میکند افزایش هزینههای دفاعی ــ چیزی که کشوری مانند عربستان احتمالاً بهدنبال آن خواهد بود ــ در واقع «با تعهد عربستان به هزینهکرد و سرمایهگذاری بیشتر در آمریکا همسو است.»
زیمبا نیز یادآور میشود که دستکم بخشی از این وعدهها به دولت ترامپ «بیشتر نشانه نیت و تمایل» بودهاند.
به گفته کالن، پیامدهای کوتاهمدت جنگ نسبتاً روشن است و احتمالاً در میانمدت نیز رشد اقتصادی کمتر از حد انتظار خواهد بود، زیرا منطقه پرریسکتر تلقی میشود. با این حال، آثار بلندمدت همچنان نامشخص باقی مانده است.
او در پایان گفت: سرمایهگذاری در همه بخشها تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. پرسش این است که تا چه اندازه و برای چه مدت؟ که پاسخ این مسئله به نحوه پایان جنگ بستگی دارد. اگر خطر درگیری و اختلالهای آینده باقی بماند، این تأثیر میتواند دائمی شود.
پایان/
