کارتون محبوب «ماشا و خرس» به میدان تازه جنگ روسیه و اوکراین تبدیل شد
کارتون «ماشا و خرس» که از زمان آغاز پخش در سال ۲۰۰۹ به یکی از موفقترین مجموعههای انیمیشن روسی در جهان تبدیل شده، حالا در میانه تنشهای فرهنگی روسیه و اوکراین قرار گرفته است. اوکراین شرکت سازنده این مجموعه را به ترویج روایتهای طرفدار روسیه متهم کرده و آن را تهدیدی برای امنیت ملی خود دانسته است؛ ادعایی که شرکت سازنده و کرملین آن را رد کردهاند.
به گزارش توسعه برند؛ کارتون محبوب «ماشا و خرس» که میلیونها کودک در سراسر جهان آن را تماشا میکنند، حالا به یکی از تازهترین میدانهای مناقشه فرهنگی میان روسیه و اوکراین تبدیل شده است. این مجموعه که نخستین بار در سال ۲۰۰۹ منتشر شد و از آن زمان به موفقیتی جهانی دست یافته، در پی تشدید تنشهای فرهنگی میان دو کشور با واکنش تند مقامهای اوکراینی روبهرو شده است.
«ماشا و خرس» داستان دختر بچهای پرجنبوجوش به نام ماشا را روایت میکند که با یک خرس بازنشسته سیرک دوست میشود و معمولاً با شیطنتهای خود آرامش او را به هم میزند. داستان این مجموعه بهطور آزاد از یک افسانه روسی الهام گرفته شده و فضای آن در محیطی روستایی و با نشانههای مختلف فرهنگی روسیه شکل گرفته است.
این مجموعه در طول سالهای گذشته به یک پدیده جهانی تبدیل شده است. کانال یوتیوب «ماشا و خرس» بیش از ۵۵ میلیون دنبالکننده دارد و برخی قسمتهای آن میلیاردها بار دیده شدهاند. این مجموعه در دهها زبان دوبله شده و پس از ورود به نتفلیکس، دامنه مخاطبان بینالمللی آن نیز گسترش پیدا کرد.
«ماشا و خرس» برای سالها یک محصول سرگرمی جهانی و فراتر از مرزهای روسیه بود، اما جنگ روسیه و اوکراین باعث شده حتی یک کارتون کودکانه نیز در معرض تفسیرهای سیاسی و فرهنگی قرار بگیرد.
چرا اوکراین به «ماشا و خرس» اعتراض دارد؟
پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین، بسیاری از محصولات فرهنگی روسیه در کشورهای مختلف با نگاه متفاوتی مواجه شدند. در اوکراین نیز حساسیت نسبت به تولیدات فرهنگی روسیه افزایش پیدا کرده و برخی مقامها و فعالان فرهنگی معتقدند محصولات محبوب روسی میتوانند به ابزاری برای قدرت نرم و نفوذ فرهنگی مسکو تبدیل شوند.
در همین چارچوب، ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، هفته گذشته شرکت Animaccord، سازنده «ماشا و خرس»، را تحریم کرد. به گفته زلنسکی، این مجموعه روایتهای طرفدار روسیه را در قالب محتوای کودکانه منتشر میکند و حتی میتواند تهدیدی برای امنیت ملی اوکراین باشد.
این ادعا البته با واکنش شرکت سازنده روبهرو شده است. Animaccord که اکنون در قبرس به ثبت رسیده، چنین اتهاماتی را رد کرده و کرملین نیز این ادعاها را به تمسخر گرفته است.
مناقشه بر سر «ماشا و خرس» نشان میدهد جنگ روسیه و اوکراین فقط در میدان نظامی دنبال نمیشود؛ فرهنگ، سرگرمی و حتی محتوای کودکان نیز به بخشی از رقابت بر سر روایتها تبدیل شدهاند.
آیا «ماشا و خرس» واقعاً پیام سیاسی دارد؟
یکی از پرسشهای اصلی این است که آیا میتوان یک مجموعه کودکانه را بهعنوان ابزاری برای تبلیغات سیاسی یا قدرت نرم در نظر گرفت یا خیر.
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، در واکنش به انتقادهای مطرحشده از این مجموعه گفته است که «ماشا و خرس» جهان را فتح کرده، اما این اتفاق به دلیل تبلیغات به معنای مثبت کلمه رخ داده است؛ یعنی مجموعه با نمایش ویژگیهای مثبت انسانی توانسته مخاطبان گستردهای پیدا کند.
واقعیت این است که «ماشا و خرس» بدون توجه به سیاست نیز محبوبیت بسیار زیادی در میان کودکان دارد و حتی در اوکراین نیز کودکانی این مجموعه را دنبال میکنند که لزوماً ارتباطی با بحثهای سیاسی میان دو کشور ندارند.
با این حال، ریشه روسی این مجموعه در بسیاری از قسمتها کاملاً قابل مشاهده است. سامووار، بالالایکا و دیگر نمادهای فرهنگی روسیه در فضای داستان حضور دارند و شخصیت خرس نیز در فرهنگ روسیه میتواند نمادی از قدرت این کشور تلقی شود.
“”توسعه برند را در اینستاگرام و تلگرام و لینکدین دنبال کنید””
یکی از صحنههایی که به بحث درباره محتوای سیاسی این مجموعه دامن زده، قسمتی است که خرس برای محافظت از باغ خود در برابر خرگوش گرسنه، از ماشا کمک میگیرد و به او یک کلاه نظامی متعلق به دوران شوروی میدهد. ماشا نیز در نسخه انگلیسی این قسمت با هیجان اعلام میکند که حالا وارد ارتش شده است.
همین جزئیات ساده، مانند کلاه نظامی شوروی یا استفاده از نمادهای فرهنگی روسیه، میتوانند در فضای سیاسی امروز معنایی کاملاً متفاوت پیدا کنند؛ چیزی که شاید در زمان تولید یک قسمت کودکانه، چنین حساسیتی ایجاد نمیکرد.
با این حال، مرز میان بازنمایی فرهنگ یک کشور و تبلیغات سیاسی همچنان محل بحث است. طرفداران این مجموعه میتوانند این صحنهها را بخشی از فضای طنز و داستان کودکانه بدانند، در حالی که منتقدان معتقدند چنین تصاویری میتوانند به عادیسازی نمادهای روسی و روایتهای مرتبط با این کشور کمک کنند.
جنگ فرهنگی فراتر از یک کارتون
بحث بر سر «ماشا و خرس» بخشی از یک مناقشه بسیار گستردهتر میان روسیه و اوکراین است. هر دو کشور در سالهای اخیر با محصولات فرهنگی طرف مقابل برخوردهای متفاوتی داشتهاند.
روسیه برخی آثار موسیقی و فیلمهای اوکراینی را ممنوع کرده و حتی در مواردی افرادی به دلیل اجرای ترانههای اوکراینی یا خواندن شعر اوکراینی با مجازات روبهرو شدهاند.
در سوی دیگر، اوکراین نیز نسبت به آثار فرهنگی روسیه موضع بسیار سختگیرانهتری پیدا کرده است. این موضوع حتی شامل برخی آثار کلاسیک ادبی و هنری روسیه نیز شده؛ آثاری که منتقدان اکنون آنها را از زاویهای امپریالیستی یا شوونیستی بررسی میکنند.
جنگ فرهنگی میان روسیه و اوکراین به جایی رسیده که حتی آثار کلاسیک ادبی و هنری نیز از نگاه سیاسی و تاریخی دوباره ارزیابی میشوند؛ «ماشا و خرس» تنها یکی از نمونههای جدید این مناقشه است.
این روند حتی پرسشهایی درباره نحوه برخورد با آثار چهرههایی مانند چایکوفسکی، داستایوفسکی و تولستوی ایجاد کرده است؛ اینکه آیا ریشه روسی یک اثر برای کنار گذاشتن آن کافی است یا باید میان میراث فرهنگی و سیاستهای دولت روسیه تفاوت قائل شد.
در مقابل، کرملین نیز از هرگونه تلاش برای حذف یا تحریم آثار فرهنگی روسیه بهعنوان ابزاری برای تقویت احساسات ملی و سیاسی در داخل کشور استفاده میکند.
با این حال، مناقشه بر سر «ماشا و خرس» یک واقعیت مهمتر را نیز آشکار میکند: جنگ روسیه و اوکراین حتی به دنیای سرگرمی کودکان نیز کشیده شده است. در شرایطی که یک کارتون کودکانه به موضوعی برای تحریم و امنیت ملی تبدیل میشود، فاصله میان میدان فرهنگ و میدان جنگ بیش از هر زمان دیگری باریک به نظر میرسد.
وقتی یک کارتون کودکانه به موضوع مناقشه سیاسی و امنیت ملی تبدیل میشود، نشان میدهد که پیامدهای جنگ بسیار فراتر از خطوط مقدم رفته و حتی سرگرمی کودکان را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
