شاخص داکس چیست و چه عواملی روند آن را تعیین می کند؟

این شاخص به سود شرکت‌ها، صادرات آلمان و نرخ بهره‌ی بانک مرکزی اروپا واکنش نشان می‌دهد. به همین دلیل، داکس در کنار شاخص‌های آمریکا یکی از عددهایی است که بازارهای جهانی هر روز دنبال می‌کنند.

شاخص داکس چیست و چه شرکت هایی در آن هستند؟

داکس مخفف Deutscher Aktienindex، به معنای «شاخص سهام آلمان»، است و از سال ۱۹۸۸ محاسبه می‌شود. گروه بورس آلمان (Deutsche Börse) این شاخص را محاسبه و منتشر می‌کند و صفحه‌ی شاخص داکس در بورس فرانکفورت اطلاعات معاملاتی آن را نشان می‌دهد. داکس تا سال ۲۰۲۱ از ۳۰ شرکت تشکیل می‌شد. در سپتامبر همان سال، تعداد شرکت‌های آن به ۴۰ شرکت رسید تا تصویر کامل‌تری از ارزش بازار سهام آلمان بدهد. به همین دلیل، نام «داکس ۴۰» (DAX ۴۰) نیز برای آن به کار می‌رود.

وزن هر شرکت در داکس بر اساس ارزش بازار سهام شناور آن تعیین می‌شود، یعنی بخشی از سهام که در بازار آزاد معامله می‌شود. شرکت‌های بزرگ‌تر اثر بیشتری روی حرکت شاخص دارند. ترکیب شاخص در فاصله‌های منظم بازبینی می‌شود و شرکتی که ارزش بازارش کم شده باشد، ممکن است جای خود را به شرکت دیگری بدهد.

چند صنعت سهم بزرگی در داکس دارند:

• خودروسازی: شرکت‌هایی مانند فولکس‌واگن، بی‌ام‌و و مرسدس‌بنز که بخش بزرگی از فروش خود را در خارج از آلمان دارند.
• شیمی و دارو: شرکت‌هایی مانند BASF و بایر.
• نرم‌افزار و فناوری: شرکت SAP که در سال‌های اخیر از بزرگ‌ترین شرکت‌های شاخص بوده است.
• بیمه و خدمات مالی: شرکت‌هایی مانند آلیانز و مونیخ ری.

یک تفاوت فنی، داکس را از بسیاری از شاخص‌های جهان جدا می‌کند. داکس شاخص بازده کل است، یعنی سود نقدی که شرکت‌ها به سهامداران می‌پردازند، در محاسبه‌ی شاخص دوباره سرمایه‌گذاری فرض می‌شود. شاخص‌هایی مانند داوجونز آمریکا فقط تغییر قیمت را نشان می‌دهند. به همین دلیل مقایسه‌ی مستقیم رشد داکس با این شاخص‌ها در بلندمدت دقیق نیست.

شاخص داکس چه چیزی درباره اقتصاد آلمان نشان می دهد؟

آلمان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان جهان است و بیشتر شرکت‌های داکس درآمد اصلی خود را از فروش در خارج از آلمان به دست می‌آورند. خودروسازان آلمانی در چین و آمریکا بازار بزرگی دارند و شرکت‌های شیمی و نرم‌افزار نیز مشتریانی در سراسر جهان دارند. بنابراین داکس بیش از آنکه حال بازار داخلی آلمان را نشان دهد، تصویری از تقاضای جهانی برای کالاها و خدمات آلمانی است.

همین ویژگی باعث می‌شود حرکت داکس گاهی با وضع اقتصاد داخلی آلمان هم‌جهت نباشد. ممکن است رشد اقتصادی آلمان کند باشد، اما داکس به دلیل سود خوب شرکت‌های صادراتی بالا برود. برعکس، رکود در چین یا آمریکا ممکن است داکس را پایین بیاورد، حتی وقتی مصرف داخلی آلمان آرام است.

بخش بزرگی از اقتصاد آلمان را نیز شرکت‌های کوچک و متوسط، که در آلمان به آن‌ها میتل‌اشتاند (Mittelstand) گفته می‌شود، تشکیل می‌دهند. بیشتر این شرکت‌ها خانوادگی‌اند و در بورس فهرست نشده‌اند. پس داکس فقط بخش بزرگ و بین‌المللی اقتصاد آلمان را نشان می‌دهد. شاخص‌های دیگری مانند MDAX و SDAX، شرکت‌های متوسط و کوچک‌تر فهرست‌شده در بورس فرانکفورت را دنبال می‌کنند.

اقتصاد آلمان در سده‌ی گذشته دوره‌های بسیار دشواری را نیز پشت سر گذاشته است. تجربه‌ی ابرتورم آلمان در سال‌های ۱۹۲۰ تا ۱۹۲۳، که در آن ارزش پول این کشور تقریباً به صفر رسید، بخشی مهم از تاریخ اقتصاد آلمان است. حساسیت سیاستگذاران آلمانی به تورم و ثبات ارزش پول تا امروز تا حد زیادی به همین تجربه برمی‌گردد.

داکس در چه ساعت هایی معامله می شود و چطور دنبال می شود؟

سهام شرکت‌های داکس در سامانه‌ی معاملاتی زترا (Xetra) بورس فرانکفورت از ساعت ۹ صبح تا ۵ و نیم بعدازظهر به وقت مرکز اروپا معامله می‌شود. این بازه در ماه‌های زمستان برابر ساعت ۱۱ و نیم صبح تا ۸ شب به وقت تهران است و در ماه‌هایی که اروپا ساعت تابستانی دارد، یک ساعت زودتر شروع و تمام می‌شود. بیشترین حرکت شاخص معمولاً در ساعت اول معاملات و در ساعت‌هایی دیده می‌شود که بازار آمریکا نیز باز شده است.

در معامله شاخص‌های اروپایی در بروکر ارانته، شاخص داکس با نماد DAX40 در بخش شاخص‌ها قرار دارد و نمودار آن روی متاتریدر ۵ دنبال می‌شود. معامله‌گر می‌تواند تاریخ تصمیم‌های نرخ بهره‌ی بانک مرکزی اروپا و انتشار داده‌های اقتصادی آلمان را در تقویم اقتصادی ببیند و حرکت شاخص داکس را در همان روزها بررسی کند. چون معامله به‌صورت CFD است، موقعیت می‌تواند هم در جهت بالا رفتن و هم در جهت پایین آمدن شاخص باز شود. ساعت معامله‌ی این نماد در پلتفرم از ساعت کار زترا طولانی‌تر است و پیش از هر معامله در مشخصات نماد بررسی می‌شود.

مهم‌ترین داده‌های آلمان برای این شاخص، شاخص فضای کسب‌وکار ایفو (Ifo)، سفارش‌های صنعتی، تولید صنعتی و تورم آلمان هستند. این داده‌ها معمولاً صبح به وقت اروپا منتشر می‌شوند و اثر آن‌ها در همان ساعت‌های اول معاملات زترا دیده می‌شود.

چه عواملی روند شاخص داکس را تعیین می کنند؟

نرخ بهره‌ی بانک مرکزی اروپا یکی از اصلی‌ترین عوامل است. نرخ بهره‌ی پایین‌تر هزینه‌ی وام شرکت‌ها را کم می‌کند و سهام را در مقایسه با اوراق قرضه جذاب‌تر می‌کند. بر اساس داده‌های بانک مرکزی اروپا، این بانک در سال ۲۰۲۶ دو بار نرخ بهره را افزایش داد و نرخ تسهیلات سپرده از ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ برابر ۲٫۵ درصد است. عامل‌های اصلی دیگر و اثر معمول هر کدام در جدول زیر کنار هم آمده‌اند:

انتظار بازار از هر کدام از این عوامل، بیشتر از خود رویداد بر حرکت شاخص اثر دارد و این رابطه‌ها همیشگی نیستند.

نرخ یورو اثری دوطرفه دارد. یوروی ضعیف‌تر کالای آلمانی را برای خریدار آمریکایی یا آسیایی ارزان‌تر می‌کند و درآمد خارجی شرکت‌ها، وقتی به یورو برگردانده می‌شود، بزرگ‌تر به نظر می‌رسد. در مقابل، یوروی قوی‌تر می‌تواند سود شرکت‌های صادراتی را تحت فشار بگذارد.

قیمت انرژی نیز برای داکس اهمیت ویژه‌ای دارد. صنعت آلمان، به‌خصوص شرکت‌های شیمی، فولاد و خودرو، مصرف‌کننده‌ی بزرگ گاز و برق است. وقتی قیمت انرژی در اروپا بالا می‌رود، هزینه‌ی تولید این شرکت‌ها بیشتر می‌شود و حاشیه‌ی سودشان کم می‌شود. کاهش قیمت انرژی برعکس، معمولاً به سود این بخش‌ها و در نتیجه به سود شاخص است.

بازار آمریکا نیز اثر قابل توجهی بر داکس دارد. بخش مهمی از معاملات داکس در ساعت‌هایی انجام می‌شود که بورس نیویورک نیز باز است و افت یا رشد شدید شاخص‌های آمریکا معمولاً در همان روز به داکس منتقل می‌شود.

داکس با شاخص های دیگر اروپا چه تفاوتی دارد؟

داکس تنها شاخص مهم اروپا نیست. شاخص CAC ۴۰ فرانسه، FTSE ۱۰۰ بریتانیا و یورو استاکس ۵۰ (Euro Stoxx ۵۰)، که بزرگ‌ترین شرکت‌های منطقه‌ی یورو را در بر می‌گیرد، نیز هر روز دنبال می‌شوند. وزن صنعت و فناوری در داکس بیشتر از FTSE ۱۰۰ است که در آن شرکت‌های نفتی، معدنی و بانکی سهم بزرگ‌تری دارند. به همین دلیل، داکس به خبرهای تجارت جهانی و صنعت خودرو حساس‌تر است و FTSE ۱۰۰ به قیمت کالاها.

ریسک های دنبال کردن و معامله شاخص داکس

گپ بازگشایی، اولین ریسک معامله‌ی داکس است. خبرهایی که پس از پایان معاملات زترا یا در طول آخر هفته منتشر می‌شوند، ممکن است باعث شوند شاخص صبح روز بعد با فاصله از قیمت پایانی باز شود. در این حالت حد ضرر در اولین قیمت موجود اجرا می‌شود که ممکن است با سطح تعیین‌شده فاصله‌ی زیادی داشته باشد.

تمرکز وزن در چند شرکت بزرگ ریسک دوم است. وقتی یک یا دو شرکت بزرگ مانند SAP سهم زیادی از شاخص دارند، گزارش سود یکی از آن‌ها می‌تواند کل شاخص را جابه‌جا کند. در موقعیت اهرمی (Leverage)، یک گزارش سود غیرمنتظره از همین شرکت‌ها می‌تواند در یک روز زیانی چند برابر درصد حرکت خود شاخص بر موجودی حساب بگذارد. معامله‌ی شاخص با اهرم برای همه مناسب نیست و احتمال از دست رفتن سرمایه در آن وجود دارد.

داده‌های اقتصادی آلمان و تصمیم‌های بانک مرکزی اروپا نیز در دقیقه‌های انتشار، نوسان داکس را بالا می‌برند و اسپرد را بازتر می‌کنند. در این لحظه‌ها سفارش‌ها ممکن است با قیمتی متفاوت از قیمت درخواست‌شده اجرا شوند.