سهم ۳ دهم درصدی تحقیق و توسعه در GDP/اقتصاد بیمار با نسخه فناوری درمان میشود
مدیرکل دفتر پشتیبانی فناوری و نوآوری وزارت علوم با بیان اینکه سهم تحقیق و توسعه از GDP کشور، حدود ۳دهم درصد است، ولی با اجرای قانون جهش تولید دانشبنیان مسیر جدیدی برای شرکتها باز شده است، گفت: سرمایهگذاری هدفمند در نوآوری، تحقیق و توسعه و پارکهای علم و فناوری میتواند به کاهش فرار مغزها، جلوگیری از خروج ارز و بازگشت اقتصاد کشور به مسیر رشد پایدار منجر شود.
دکتر توحید فیروزان در گفتوگو با توسعه برند به نقل از ایسنا، اقتصاد را علم تخصیص بهینه منابع و علم تولید، توزیع و مصرف دانست و گفت: وقتی صحبت از اقتصاد فناوری و یا اقتصاد دانش و تولید علم و پیشرفتهای علمی میشود، باید ببینیم چگونه علم تولید میشود، چگونه توزیع میشود و چه کسانی مصرف میکنند. این چرخه از ابتدا تا انتها، موضوع اصلی اقتصاد است. در برخی موارد به ابتدا و انتهای چرخه تولید، توزیع و مصرف بخشهای استخراج و بازیافت اضافه میشود و توجه به این مسائل در تطبیق با مفهوم اقتصاد و توسعه پایدار و لزوم توجه به اقتصاد چرخشی است که با کمبود منابع پیوند دارد.
فیروزان با بیان اینکه ما در معاونت فناوری و نوآوری وزارت علوم، تلاشمان این است که مسیر و بستری را فراهم کنیم که افراد صاحب ایده بتوانند در این مسیر وارد شده و نهایتاً با کمترین هزینه ایدههای خود را به محصول و در نتیجه ثروت و رفاه برای جامعه تبدیل کنند، اظهار کرد: این مسیر یعنی تبدیل دانش و آگاهی به ثروت، زنجیرهای است که برای ابتدا تا انتهای آن باید فکر و برنامهریزی و تلاش کرد. دانشگاهها، مراکز رشد، پردیسها و پارکهای علم و فناوری بخش مهمی از این فرایند و چرخهاند.
مدیر کل دفتر پشتیبانی فناوری و نوآوری وزارت علوم، با بیان اینکه ماموریت اصلی معاونت فناوری و نوآوری وزارت علوم حمایت از تبدیل شدن ایده به محصول و تجاریسازی دانش است، یادآور شد: برای تحقق این هدف، از چند دهه قبل در کنار دانشگاهها و از دل دانشگاهها مراکز رشد و پارکهای فناوری شکل گرفته و توسعه یافتند. امروز تجربههای موفقی در کشور پیش روی ماست و در این مراکز با حضور مدیران و کارشناسان حرفهای، به افراد کمک میشود تا ایدههایشان را عملی کنند. نتیجه این فعالیتها و راهنمایی و راهبری افراد این است که شاهد شکلگیری تعداد قابل توجهی از شرکتها و واحدهای فناور و دانشبنیان هستیم که در عرصههای مختلف برای اعتلای کشور و رفاه جامعه نقشآفرینی میکنند.
فیروزان گفت: برای تعریف نوآوری میتوانیم به نظر «جوزف شومپیتر» اشاره کرد که معتقد است نوآوری یعنی تولید محصول جدید از طریق فرایندی که از فرایندهای قبلی کوتاهتر و کمهزینهتر باشد، یا بازار جدیدی پیدا کرد یا دانش جدیدی تولید کرد که محصولی ایجاد شود. بر همین مبنا هر چقدر بتوانیم محصولات نوآورانه و فناورانه، بازارهای جدید، روشهای جدید و کم هزینه، کسب و کارهای جدید ایجاد کنیم و بازارها را گسترش دهیم، این میتواند شاخص موفقیت ما باشد و نتیجه کار ما را مشخص کند، البته در کنار آن موضوعاتی چون میزان اشتغالزایی، میزان حمایت از فناوران، میزان رفع مشکلات سازمانها و کاهش چالشهای دستگاههای اجرایی، میزان جلوگیری از خروج ارز و فرار مغزها اهمیت دارد.
زیست بوم نوآوری کشور
فیروزان با اشاره به زیست بوم نوآوری کشور، تصریح کرد: در زیستبوم فناوری که معاونت فناوری متولی آن است، حدود ۱۵ هزار شرکت فعال هستند که همگی متشکل از جوانان علاقهمند و دانشمندان و بخش خصوصی هستند و در پارکهای علم و فناوری و مراکز منطقهای مستقر شدهاند که تحت نظارت وزارت علوم فعالیت میکنند. این شرکتها تعداد زیادی محصول تولید میکنند. برخی از آنها تعداد زیادی محصول دارند و تعدادی محصولاتشان دانشبنیان و برخی کلیدی و تحریمی است؛ یعنی در لبه دانش تولید میشوند. این یک ظرفیت بسیار ارزشمند برای کشور است.
مدیر کل دفتر پشتیبانی فناوری و نوآوری وزارت علوم، تأکید کرد: متأسفانه بسیاری از مردم، حتی بعضی از متخصصان، از این ظرفیت و فعالیتهای موجود در پارکهای علم و فناوری خبر ندارند. بسیاری از صاحبان ایده هم نمیدانند که این مراکز و پارکها میتوانند به آنها کمک کنند تا ایدههایشان به محصول تبدیل شود.
فیروزان با بیان اینکه در کل حدود ۱۶۰ هزار نفر در پارکهای علم و فناوری اشتغال دارند، ادامه داد: ارزش کار این افراد شاید با میزان فروش یا صادراتشان قابل سنجش نباشد، بلکه باید از زاویه دیگری به آن نگاه کرد و آن اینکه پارکهای علم و فناوری مانعی برای فرار مغزها هستند و کمک کردهاند خروج ارز از کشور کاهش یابد، مخصوصاً در شرایط تحریمی و محدودیت منابع ارزی.
وی ادامه داد: نوآوری و تجاریسازی محصولات بخشی از اقتصاد است و اقتصادهای موفق، کشورهایی هستند که در این حوزه سرمایهگذاری کردهاند. در شرایط اقتصادی کشور ما که تحریم مانعی برای رشد اقتصادی بالنده شده است، سرمایهگذاری در فناوری و نوآوری، مانند دارو برای اقتصاد بیمار ما است. لذا باید تا میتوانیم منابع بیشتری در پارکهای علم و فناوری و ارتقای زیرساختهای آن هزینه کنیم. باید کاری کنیم که زمان ساخت اولیه و رسیدن ایده به محصول کوتاه و کوتاهتر شود و این با وجود آزمایشگاههای پیشرفته و آزمایشگاههای ساخت سریع و … ممکن است.
فیروزان تصریح کرد: تجربه کشورها و اقتصادهای موفق نشان میدهد که کشورهایی دارای درآمد سرانه و رفاه بالاتر، بیشترین سهم سرمایهگذاری را در تحقیق و توسعه داشتهاند. لذا برای اقتصاد ما نیز سرمایهگذاری هدفمند در تحقیق و توسعه و زیست بوم فناوری و نوآوری نجات بخش و یک انتخاب عالی است.
وی افزود: سهم تحقیق و توسعه از GDP کشور، کمتر از یک درصد و در حدود ۳دهم درصد است. این عدد بسیار کم است و نمیتواند اثر لازم را داشته باشد. ولی با اجرای قانون جهش تولید دانشبنیان در چند سال اخیر، مسیر جدیدی برای شرکتها باز شده است تا شرکتهای بزرگ و بورسی بتوانند در دانشگاهها و پارکها سرمایهگذاری کنند و این سرمایهگذاریها و هزینههای تحقیق و توسعه به عنوان اعتبار مالیاتی برای آنها محسوب شود.
فیروزان از قانون جهش تولید دانشبنیان به عنوان دارویی برای درمان اقتصاد دانشبنیان یاد کرد و افزود: طبق این قانون در صورتی که شرکتها، هزینه تحقیق و توسعه خود را در پارکهای علم و فناوری و دانشگاهها سرمایهگذاری کنند، به همان میزان اعتبار مالیاتی دریافت میکنند و این فرصت خوبی برای شرکتها است. این قانون کمک میکند GDP بازیابی شود و اقتصاد به حالت طبیعی و رشد بازگردد. چون سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه است که مسیر توسعه پایدار کشور را تضمین میکند.
مدیرکل دفتر پشتیبانی فناوری و نوآوری وزارت علوم ادامه داد: با این حال، متأسفانه بسیاری از شرکتها هنوز با این ظرفیت آشنا نیستند و باید تلاش کرد تا شرکتها به اهمیت این موضوع پی ببرند و به سمت سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه حرکت کنند.
افق روشن همکاریهای صنعت و مراکز علمی در کشور
وی تصریح کرد: یکی از مطالبات جدی ما از پارکهای علم و فناوری این است که بهصورت منظم گزارش دهند در حوزه اعتبار مالیاتی چه اقداماتی انجام شده است و البته شرکتها باید خودشان به این جمعبندی برسند که هزینهکرد برای تحقیق و توسعه، هزینه اضافی نیست؛ بلکه سرمایهگذاری برای آینده خودشان است.
فیروزان، مهمترین منبع ایده برای شرکتها را مشتریان و کاربران دانست و یادآور شد: بازخورد مصرفکنندگان درباره نقصها و نیازهای محصول، منبع اصلی نوآوری است و شرکتها باید این بازخوردها را به ایده و سپس به محصول جدید تبدیل کنند. زیرساخت این کار امروز فراهم شده است. پارکهای علم و فناوری، مراکز رشد و شرکتهای فناور میتوانند بزرگترین کمک را به صنایع بزرگ کشور انجام دهند.
مدیرکل دفتر پشتیبانی فناوری و نوآوری وزارت علوم ادامه داد: در بسیاری از حوزهها از جمله خودروسازی، انرژی های تجدید پذیر، ماشینآلات و تجهیزات … شرکتها و افراد زیادی در پارکها حضور دارند که میتوانند در پیشبرد آن صنعت، ارتقای قابلیتهای آن و … نقشآفرینی کنند. این همکاریها میان فناوران و شرکتهای بزرگ اتفاق میافتد، اما محدود است و رضایتبخش نیست. در حالی که زیرساختها آماده است؛ هم بنگاهها میتوانند واحد R&D خود را در پارکها مستقر کنند و هم میتوانند از شرکتهای فناور استفاده کرده، به آنها گرنت بدهند و پروژههای مشخص تعریف کنند.
وی اضافه کرد: این مسیر، مسیر درست توسعه است و اگر بهدرستی از آن استفاده شود، میتواند هم به ارتقای کیفیت محصولات داخلی و هم به رشد پایدار اقتصاد کشور کمک کند.
سفره حمایتی وزارت علوم برای توسعه فناوری
فیروزان اظهار کرد: تلاش ما این است که زیرساختهای نوآوری و فناوری را تا حد امکان آمادهتر کنیم. برای مثال، در حوزه کشاورزی اگر به دنبال انجام کار یا تحولی فناورانه باشید، میتوانید به پارکهای علم و فناوری مراجعه کنید و با مجموعهای از شرکتها روبهرو شوید که هر کدام میتوانند بخشی از نیازهای شما را پوشش دهند. این که چقدر از این ظرفیت استفاده شود، به میزان توجه، نیاز و خواستههای دستگاهها و بخشها بستگی دارد. زیست بوم فناوری و نوآوری ظرفیتی است که وزارت علوم آماده و مهیا کرده و دستگاههای مختلف اجرایی باید سر این سفره بنشینند و از آن بهره ببرند. همانطور که دانشگاهها با ظرفیت پژوهشی و آموزشی چنین امکانی را فراهم میکنند.
مدیرکل دفتر پشتیبانی فناوری و نوآوری وزارت علوم ادامه داد: با توجه به بودجه و امکاناتی که در اختیار داشتیم، تلاش کردیم وظایف خود را انجام دهیم. اگر اسناد بالادستی و سند چشمانداز را بررسی کنید، تأکید شده که ایران در افق ۱۴۰۴ باید در منطقه از نظر علمی در جایگاه نخست قرار گیرد و این اتفاق افتاده است.
علاج درد اقتصادی، سرمایهگذاری بر روی فناوری
مدیرکل دفتر پشتیبانی فناوری و نوآوری وزارت علوم با اشاره به برگزاری هفته پژوهش و فناوری، گفت: در نمایشگاه هفته پژوهش و فناوری امسال، بر اساس تدبیر صورتگرفته، محصولات پارکهای علم و فناوری بهصورت موضوعی ارائه شدند. در این راستا، ۱۲ پاویون تخصصی از جمله دارو و درمان، پزشکی و محیطزیست و اقتصاد چرخشی، ماشین آلات و تجهیزات، هوش مصنوعی و کشاورزی و … ایجاد شد. شرکتهای مستقر در پارکها در این پاویونها داوری شدند و از هر پاویون حدود ۳۰ محصول وارد نمایشگاه اصلی شد. تمامی این محصولات ارزشمند بودند و هر کدام داستان و مسیر توسعه خاص خود را داشتند.
وی گفت: هر یک از این محصولات نشاندهنده یک موضوع مهم و یک ظرفیت واقعی در زیستبوم است که اگر بهدرستی دیده و حمایت شود، میتواند نقش مؤثری در توسعه اقتصادی و علمی کشور ایفا کند.
فیروزان با تاکید بر اینکه دستاوردهایی که امروز در زیستبوم فناوری کشور شکل گرفته، واقعاً ارزشمند است افزود: آنچه اهمیت دارد، وجود ارادهای جدی برای تولید داخلی و جایگزینی محصولات وارداتی است. میزان قابل توجهی از محصولات تحریمی را داریم که در داخل کشور ساخته میشوند و این عدد میتواند بیشتر شود.
مدیرکل دفتر پشتیبانی فناوری و نوآوری وزارت علوم ادامه داد: این محصولات باید حمایت شوند، برای آنها سرمایهگذاری انجام شود و هر میزان سرمایهگذاری در این حوزه صورت بگیرد، در واقع علاج درد اقتصاد کشور است و البته یکی از اقدامات و فعالیتهای اصلی در پارکها جذب سرمایه و سرمایهگذار برای شرکتها است.
مدیرکل دفتر پشتیبانی فناوری و نوآوری وزارت علوم با تأکید بر اهمیت سرعت در نوآوری، گفت: فرض کنید ایدهای طراحی شده و نیاز به آزمایشگاه و زیرساخت ساخت سریع دارد. اگر این ایده در یک بازه دو هفتهای یا یکماهه به نمونه اولیه تبدیل شود، مزیت رقابتی بزرگی ایجاد میکند، اما اگر این فرآیند دو سال طول بکشد، ممکن است ایده از بین برود یا دیگران زودتر به بازار برسند.
وی ادامه داد: طولانی شدن فرآیندها باعث کاهش انگیزه میشود و در بسیاری موارد ایدهها رها میشوند. به همین دلیل، غیر از سرمایهگذاری در شرکتها و جذب سرمایه، سرمایهگذاری در زیرساختها و تقویت زیست بوم، از نظر ایجاد آزمایشگاههای ساخت سریع اهمیت زیادی دارد.
مدیرکل دفتر پشتیبانی فناوری و نوآوری وزارت علوم افزود: اگر بتوانیم سرمایهگذاری در این زیرساختها را افزایش دهیم، مسیر تبدیل ایده به محصول کوتاهتر میشود و اثر آن بهطور مستقیم در رشد اقتصادی دیده خواهد شد. در تخصیص بودجه آموزش عالی و تحقیق و توسعه، باید توجه ویژهای به پارکهای علم و فناوری داشت، زیرا پژوهشی که به محصول منجر نشود، اثر اقتصادی قابل توجهی نخواهد داشت.
فیروزان گفت: خواهش من از فعالان رسانهای و افرادی که در این حوزه قلم میزنند، این است که مردم را با اتفاقات مثبتی که در پارکهای علم و فناوری رخ میدهد، آشنا کنند؛ تلاشهایی که امروز در این مراکز در حال انجام است، میتواند آینده اقتصاد کشور را تغییر دهد.
فیروزان اظهار کرد: در حال حاضر در هر استان کشور حداقل یک پارک علم و فناوری وجود دارد که متولی زیستبوم فناوری آن استان است. این پارکها تقریباً جا افتادهاند و همکاری خوبی نیز از سوی مقامات محلی و استانداران با آنها صورت میگیرد.
وی افزود: در این پارکها تلاشهای بسیار خوبی انجام میشود و حتی برخی از محصولات فناورانهای که امروز شاهد آنها هستیم، در استانهای محروم شکل گرفتهاند. در بسیاری از مناطق کمتر برخوردار، افراد خلاقی فعالیت میکنند که دستاوردهایشان واقعاً شگفتانگیز است.
وی افزود: هدف این است که بهجای افزایش تعداد پارکها، امکانات و ظرفیت آنها تقویت شود تا هر فرد یا شرکتی که قصد استفاده از خدمات را دارد، بتواند سریعتر و با کیفیت بهتر خدمات دریافت کند. پارکهای علم و فناوری با همین رویکرد میتوانند تحرک جدی در رشد اقتصادی و افزایش GDP کشور ایجاد کنند.
وی با اشاره به تحولات اخیر، گفت: وقایع اخیر و جنگ ۱۲روزه نشان داد که فناوری تا چه اندازه نجاتبخش است.
مدیرکل دفتر پشتیبانی فناوری و نوآوری وزارت علوم، افزود: این فناوریها نهتنها نقش دفاعی و بازدارندگی داشتند، بلکه اعتمادبهنفس واحدهای فناور و اقتصاد کشور را نیز افزایش دادند و نشان دادند که میتوانیم به توان داخلی تکیه کنیم و در بسیاری از حوزهها موفق باشیم. این اعتمادبهنفس در نمایشگاه هفته پژوهش و فناوری کاملاً مشهود بود.
فیروزان تأکید کرد: این اراده زمانی به نتیجه مطلوب میرسد که حمایتها افزایش یابد و زیرساختهای لازم بهطور کامل تکمیل شود. در برنامههای معاونت فناوری و نوآوری وزارت علوم نیز حرکت به سمت تخصصیتر شدن پارکهای علم و فناوری پیشبینی شده است. تمرکز بر تخصصیسازی پارکها و ارتقای خدمات آنها است تا این مراکز بتوانند بهصورت مؤثرتر به شرکتها و واحدهای فناور خدمات ارائه دهند و مسیر توسعه فناوری کشور را با سرعت و کیفیت بیشتری پیش ببرند.
پایان
