برندها در اینستاگرام؛ بازاری ۸۸.۸ همتی در تجارت ایران
گزارش تجارت الکترونیک ایران در سال ۱۴۰۳ نشان میدهد اینستاگرام دیگر صرفاً یک شبکه اجتماعی برای معرفی محصولات و ارتباط با مخاطبان نیست و به یکی از بازارهای مهم فروش در ایران تبدیل شده است؛ برآوردها ارزش تجارت اجتماعی در اینستاگرام را در سال ۱۴۰۳ به ۸۸.۸ همت رساندهاند، رقمی که تقریباً با فروش حقیقی پلتفرمهای رسمی تجارت الکترونیک برابری میکند.
به گزارش توسعه برند؛ گزارش تجارت الکترونیک ایران در سال ۱۴۰۳ توسط انجمن تجارت الکترونیک منتشر شده است؛ گزارشی که با بررسی روند بازار از سال ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۳، تصویری دادهمحور از خردهفروشی آنلاین و تجارت اجتماعی در ایران ارائه میدهد. یکی از مهمترین بخشهای این گزارش، بررسی اندازه بازار فروشگاههای فعال در اینستاگرام و نقش این شبکه اجتماعی در تجارت آنلاین کشور است.
بر اساس دادههای این گزارش، پژوهشگران در بررسی بازار تجارت اجتماعی، جامعهای حدود ۱۳۰ هزار فروشگاه فعال اینستاگرامی را شناسایی کردهاند. اطلاعات قابل مشاهده این فروشگاهها در بازه سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۳ بررسی شده و سپس با استفاده از نمونهگیری طبقهبندیشده و پیمایش از صاحبان کسبوکارها، اندازه بازار تجارت اجتماعی برآورد شده است.
نتیجه این بررسی نشان میدهد میانگین ارزش حقیقی بازار تجارت اجتماعی در اینستاگرام در سال ۱۴۰۳ به ۸۸.۸ همت رسیده است. دامنه برآورد این بازار از ۷۶.۶ تا ۱۰۰.۹ همت متغیر بوده و عدد ۸۸.۸ همت بهعنوان برآورد میانی در نظر گرفته شده است.
اهمیت این رقم زمانی روشنتر میشود که آن را با فروش پلتفرمهای رسمی تجارت الکترونیک مقایسه کنیم. بر اساس گزارش، فروش حقیقی پلتفرمهای عضو انجمن با احتساب طلا در سال ۱۴۰۳ حدود ۸۹.۵ همت بوده است. به این ترتیب، بازار تجارت اجتماعی در اینستاگرام از نظر ارزش فروش، تقریباً در همان ابعادی قرار گرفته که مجموعه پلتفرمهای رسمی تجارت الکترونیک در اختیار دارند.
این مقایسه نشان میدهد تجارت اجتماعی دیگر یک بخش حاشیهای از اقتصاد دیجیتال نیست. اینستاگرام برای بسیاری از کسبوکارها به فضایی تبدیل شده که در آن معرفی محصول، ایجاد تقاضا، ارتباط با مشتری و فروش در کنار یکدیگر اتفاق میافتد.
روند رشد این بازار نیز اهمیت آن را بیشتر نشان میدهد. برآورد ارزش تجارت اجتماعی در سال ۱۳۹۷ حدود ۹.۱ همت بود که در سال ۱۳۹۸ به ۱۵.۲ همت رسید. این رقم در سال ۱۳۹۹ به ۲۹ همت و در سال ۱۴۰۰ به ۴۵.۳ همت افزایش پیدا کرد. در سال ۱۴۰۱، ارزش این بازار به ۵۲.۴ همت رسید و در سال ۱۴۰۲ نیز با رشد قابل توجه به ۷۷.۲ همت افزایش یافت.
در سال ۱۴۰۳ نیز تجارت اجتماعی با رشد ۱۵ درصدی به برآورد ۸۸.۸ همت رسید. اگرچه سرعت رشد بازار نسبت به برخی سالهای گذشته کاهش یافته، اما روند کلی همچنان صعودی بوده است. گزارش، افزایش شدید بازار در سال ۱۴۰۲ را تا حدی به بازگشت بخشی از فروشندگان و خریداران به استفاده تجاری از اینستاگرام پس از شوک سال ۱۴۰۱ نسبت میدهد؛ روندی که در سال ۱۴۰۳ نیز ادامه پیدا کرده است.
یکی از نکات قابل توجه گزارش، نوع ارتباط کسبوکارهای اینستاگرامی با سایر کانالهای فروش است. دادههای پیمایش نشان میدهد حدود ۵۷ درصد از کسبوکارهای اینستاگرامی در کنار فعالیت در این شبکه اجتماعی، فروشگاه یا محل فعالیت حضوری نیز دارند. در مقابل، حدود ۴۳ درصد از این کسبوکارها عمدتاً فقط در فضای آنلاین فعالیت میکنند.
این آمار نشان میدهد اینستاگرام برای بخش قابل توجهی از کسبوکارها یک کانال مکمل است. برندها میتوانند از این شبکه اجتماعی برای معرفی محصولات، ارتباط مستقیم با مشتری، دریافت سفارش و ایجاد تقاضا استفاده کنند و در کنار آن، فعالیت خود را در فروشگاه حضوری یا سایر کانالهای دیجیتال ادامه دهند.
در واقع، تفاوت اصلی تجارت اجتماعی با پلتفرمهای رسمی تجارت الکترونیک در مدل ارتباط با مشتری است. پلتفرمهای رسمی بیشتر بر مقیاس، تنوع کالا، مقایسه قیمت، فرایند استاندارد خرید و لجستیک متکی هستند؛ در حالی که تجارت اجتماعی بر کشف محصول، تصویر، اعتماد، ارتباط مستقیم و سلیقه مخاطب تکیه دارد.
این تفاوت برای برندها اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا در شبکههای اجتماعی، محتوای بصری و نحوه روایت محصول میتواند مستقیماً در شکلگیری تقاضا و تصمیم خرید اثر بگذارد. به همین دلیل، اینستاگرام برای بسیاری از برندها تنها یک رسانه تبلیغاتی نیست و به بخشی از مسیر ارتباط با مشتری و فروش تبدیل شده است.
“”توسعه برند را در اینستاگرام و تلگرام و لینکدین دنبال کنید””
در کنار تجارت اجتماعی، خردهفروشی آنلاین رسمی نیز در سال ۱۴۰۳ رشد داشته است. بر اساس گزارش، سهم خردهفروشی آنلاین از کل خردهفروشی کشور با احتساب طلا ۴.۸ درصد و بدون احتساب طلا ۵.۶ درصد بوده است. این سهم در سال ۱۳۹۷ بهترتیب ۱.۷ و ۲.۳ درصد بوده و افزایش آن در این بازه نشاندهنده رشد تدریجی سهم تجارت آنلاین از بازار خردهفروشی کشور است.
همچنین فروش اسمی پلتفرمهای خردهفروشی آنلاین مورد بررسی در سال ۱۴۰۳ به بیش از ۸۹ همت رسیده است. رشد حقیقی فروش این پلتفرمها نیز از ۱۸ درصد در سال ۱۴۰۲ به ۳۲ درصد در سال ۱۴۰۳ افزایش پیدا کرده است.
با این حال، مقایسه این ارقام نشان میدهد برای درک ابعاد واقعی تجارت دیجیتال در ایران نمیتوان تنها به فروش پلتفرمهای رسمی توجه کرد. بازار ۸۸.۸ همتی اینستاگرام نشان میدهد بخش مهمی از تجارت آنلاین کشور در شبکههای اجتماعی جریان دارد؛ جایی که مرز میان رسانه، تبلیغات، ارتباط با مشتری و فروش روزبهروز کمرنگتر میشود.
گزارش تجارت الکترونیک ایران در سال ۱۴۰۳ در نهایت تصویری از بازاری ارائه میکند که در آن برندها برای فروش و ارتباط با مشتری، دیگر به یک کانال واحد وابسته نیستند. از فروشگاههای اینترنتی و پلتفرمهای رسمی گرفته تا شبکههای اجتماعی، مسیرهای مختلفی برای شکلگیری تقاضا و انجام خرید ایجاد شده است.
در این میان، رسیدن بازار تجارت اجتماعی اینستاگرام به ۸۸.۸ همت نشان میدهد این شبکه اجتماعی به یکی از بازارهای مهم کسبوکارها و برندهای ایرانی تبدیل شده است؛ بازاری که علاوه بر ظرفیت فروش، نقش مهمی در دیدهشدن محصول، ارتباط با مخاطب و ساختن رابطه مستقیم میان برند و مشتری دارد.
